Cơn sốt vàng heli-3 trên Mặt Trăng

Hoa Kỳ – Từ Seattle, một làn sóng “đổ xô tìm vàng” mới đang hình thành, không còn nhắm đến những mỏ quặng trên Trái Đất mà hướng thẳng lên Mặt Trăng. Các công ty không gian tư nhân tin rằng vệ tinh tự nhiên của Trái Đất có thể trở thành vùng kinh tế chiến lược tiếp theo, nơi chứa những nguồn tài nguyên trị giá hàng tỷ đô la Mỹ. Một trong những cái tên đi đầu trong xu hướng này là Interlune, start-up do những gương mặt kỳ cựu của ngành hàng không vũ trụ Mỹ sáng lập.

Ý tưởng của Interlune là khai thác heli-3 cùng các kim loại quý hiếm trực tiếp trên bề mặt Mặt Trăng, sau đó sử dụng hoặc bán lại cho các khách hàng trên Trái Đất. Tầm nhìn dài hạn là biến khai thác không gian thành một ngành công nghiệp mới, có doanh thu khổng lồ và đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng tương lai. Những gì từng được xem như khoa học viễn tưởng đang dần trở nên khả thi hơn nhờ nền tảng pháp lý và tiến bộ công nghệ trong thập niên vừa qua.

Năm 2015, Mỹ thông qua một đạo luật cho phép các công ty tư nhân khai thác và bán tài nguyên trong không gian mà không cần “sở hữu” lãnh thổ, qua đó vẫn phù hợp với Hiệp ước Không gian vũ trụ vốn quy định không gian thuộc về toàn nhân loại. Nhiều doanh nghiệp cũng dựa vào Hiệp định Artemis, một khuôn khổ hợp tác không gian đã có hơn 60 quốc gia ký kết, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động thương mại trên Mặt Trăng và các thiên thể khác. Chính sự kết hợp giữa luật pháp và công nghệ này đã mở đường cho tham vọng biến Mặt Trăng thành “mỏ tài nguyên chung” cho thế hệ tiếp theo.

Theo ước tính, riêng trên Mặt Trăng có thể chứa tới khoảng một tỷ kilogram heli-3 trong lớp đất đá bề mặt. Trong khi đó, các kế hoạch khai thác ban đầu của doanh nghiệp chỉ nhắm đến sản lượng 10–20 kilogram mỗi năm, một con số cực nhỏ so với tiềm năng lý thuyết. Điều này khiến nhiều chuyên gia tin rằng nếu thành công, nguồn cung heli-3 từ Mặt Trăng sẽ gần như “vô tận” trên thang thời gian của con người.

Câu hỏi đặt ra là liệu việc khai thác này có làm bùng lên cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, đặc biệt là với Trung Quốc, quốc gia cũng đang đẩy mạnh chương trình thám hiểm Mặt Trăng. Giám đốc điều hành Interlune, Indra Hornsby, bác bỏ kịch bản đối đầu, nhấn mạnh rằng mục tiêu của công ty không phải là “gây chiến trên Mặt Trăng” mà là khai phá một thị trường mới thông qua hợp tác quốc tế và chia sẻ lợi ích. Dù vậy, các nhà quan sát thừa nhận cuộc đua giành vị trí tiên phong trong khai thác tài nguyên không gian đã thực sự bắt đầu.

Interlune không tự mình phát triển toàn bộ công nghệ cần thiết cho các sứ mệnh Mặt Trăng. Họ hợp tác với các đối tác chuyên về tàu đổ bộ và xe tự hành, tập trung vào khâu công nghệ khai thác và xử lý khí. Theo Giám đốc công nghệ Gary Lai, toàn bộ quá trình trên Mặt Trăng sẽ được tự động hóa tối đa, vận hành bằng robot và điều khiển từ xa, giúp giảm chi phí và rủi ro cho con người.

Bước khởi đầu cho kế hoạch này là sứ mệnh “Prospect Moon” dự kiến phóng vào năm 2028. Một tàu đổ bộ cỡ nhỏ với tải trọng chừng 15 kg sẽ hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng, mang theo cánh tay robot và hệ thống phân tích tại chỗ. Mục tiêu là xác nhận và đo đạc chính xác trữ lượng heli-3 ngay trên địa điểm thực tế, từ đó chuẩn bị cho hoạt động khai thác thương mại có thể bắt đầu vào đầu thập niên 2030.

Trên Trái Đất, heli-3 cực kỳ hiếm, chỉ xuất hiện với nồng độ khoảng 200 phần tỷ trong một số nguồn khí nhất định. Để thu được lượng nhỏ heli-3, người ta phải làm lạnh khí xuống nhiệt độ cực thấp và tuần hoàn nhiều lần, dần dần tích lũy được phần khí quý hiếm này. Nếu tiếp cận được trữ lượng lớn hơn trên Mặt Trăng, chi phí khai thác trong dài hạn có thể giảm, mở ra khả năng ứng dụng rộng rãi hơn, đặc biệt trong các công nghệ năng lượng tương lai như nhiệt hạch.

Đứng sau Interlune là Rob Meyerson, một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong ngành không gian tư nhân Mỹ. Ông từng là chủ tịch Blue Origin suốt nhiều năm, góp phần biến công ty từ một nhóm kỹ sư nhỏ thành tập đoàn tỷ đô, phát triển các dòng tên lửa như New Shepard và New Glenn. Giờ đây, với Interlune, Meyerson muốn thúc đẩy một bước nhảy mới: không chỉ phóng tàu lên không gian, mà còn biến Mặt Trăng thành “mỏ tài nguyên” phục vụ nền kinh tế toàn cầu.