Trường học ở Đức: Khi chữ viết tay thành vũ khí chống lạm dụng AI

CHLB Đức – Trong thời đại ChatGPT, Gemini và hàng loạt công cụ trí tuệ nhân tạo chỉ cần vài cú nhấp chuột là có thể tạo ra cả bài luận, nhiều trường học ở Đức đang chứng kiến một nghịch lý: những học sinh không dùng AI lại dần bị tụt lại phía sau trong lớp học. Một nam sinh 18 tuổi than phiền trên diễn đàn Reddit rằng bạn bè nhờ bài tập về nhà do AI viết mà liên tục nhận điểm cao, trong khi cậu phải tự làm nên khó theo kịp tiến độ.​

Sự chênh lệch này đặt ra bài toán khó cho nhà trường: làm thế nào để biết một bài viết thực sự là sản phẩm của học sinh chứ không phải của máy. Nhà nghiên cứu thanh thiếu niên Simon Schnetzer nhận định các cơ sở giáo dục đang phản ứng bằng cách quay lại với những hình thức kiểm tra tưởng như đã “cũ kỹ”. Ông cho biết ngày càng nhiều trường, đại học và cơ sở đào tạo quay trở lại áp dụng kiểm tra viết tay và thi vấn đáp, khiến “chữ viết đẹp” bất ngờ trở nên quan trọng trở lại.​

Theo Schnetzer, xu hướng này là một “cuộc trở lại tạm thời” của chữ viết tay, chủ yếu vì ở thời điểm hiện tại, các bài tập dạng tiểu luận, báo cáo rất khó được kiểm tra một cách công bằng nếu học sinh có thể dựa hoàn toàn vào AI. Về lâu dài, ông dự đoán hệ thống giáo dục sẽ phải thay đổi sâu hơn: cả dạy học lẫn kiểm tra – đánh giá đều sẽ được thiết kế lại trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ phổ biến. Dù vậy, một tỷ lệ nhất định các bài kiểm tra viết tay nhiều khả năng sẽ vẫn được duy trì.​

Schnetzer phản đối quan điểm “cấm sạch” AI trong trường học. Theo ông, thanh thiếu niên “thậm chí cần phải học cách sử dụng tốt AI” nếu muốn thành công trong tương lai, bởi hầu như mọi ngành nghề đều đang bị công nghệ này tác động. Vấn đề không phải là loại bỏ AI khỏi lớp học, mà là làm sao để học sinh không đánh mất khả năng tự suy nghĩ, biết đặt câu hỏi, kiểm tra lại thông tin và đánh giá kết quả mà máy đưa ra.​

Để bảo đảm phần đóng góp thực sự của học sinh, Schnetzer đề xuất một số hướng đi cụ thể. Thứ nhất là yêu cầu học sinh tự khai báo cách mình sử dụng AI trong quá trình làm bài, thay vì giấu giếm như hiện nay. Thứ hai là tăng cường các kỳ kiểm tra miệng, buộc học sinh phải trình bày, giải thích và bảo vệ ý tưởng cũng như sản phẩm của mình trước giáo viên – qua đó kiểm tra được mức độ hiểu và khả năng tư duy độc lập.​

Simone Fleischmann, Chủ tịch Hiệp hội Giáo viên Bavaria, cũng cho rằng hệ thống trường học đang đứng trước bước ngoặt. Bà nhấn mạnh “thế giới học tập đã thay đổi”, và xã hội lẫn chính trị phải chấp nhận thực tế đó thay vì cố níu giữ mô hình cũ. Theo bà, cách ra đề, cách kiểm tra và cách phản hồi học sinh đều cần được thiết kế lại từ gốc để thích ứng với tốc độ phát triển của công nghệ.​

Trong bối cảnh ấy, chữ viết tay – một kỹ năng tưởng như chỉ còn gắn với các bài chính tả hay luyện chữ ở tiểu học – bất ngờ trở thành công cụ quan trọng giúp nhà trường phân biệt đâu là năng lực thật, đâu là sản phẩm “đặt hàng” từ AI. Với nhiều học sinh đã quen gõ phím nhanh hơn cầm bút, việc quay lại viết tay trong thời gian dài chắc chắn là một thử thách. Nhưng với các chuyên gia giáo dục, đây có thể là bước quá độ cần thiết trên hành trình tìm kiếm một mô hình dạy – học cân bằng hơn giữa công nghệ và năng lực con người.