Nhịp cầu trí tuệ Việt giữa Berlin và Hà Nội

CHLB Đức – Những ngày đầu năm 2026, khi không khí chuẩn bị cho Đại hội XIV lan tỏa trong nước, tại Đức, nhiều buổi tọa đàm, hội thảo của người Việt ở châu Âu diễn ra với một điểm chung: tất cả đều xoay quanh câu hỏi làm sao đóng góp thiết thực hơn cho tương lai đất nước. Từ giới trí thức, doanh nhân đến những người đã nhiều năm làm việc trong hệ thống học thuật, công nghệ, tài chính, mỗi người chọn một cách góp tiếng nói vào Dự thảo văn kiện, nhưng đều cùng chia sẻ một cảm giác: lần này, vai trò của kiều bào không còn dừng ở tình cảm, mà đã trở thành một phần trong tư duy hoạch định chính sách.​

Từ “lời nhắn gửi” đến tham gia chính sách

Việc Đảng và Nhà nước chủ động mở nhiều kênh lấy ý kiến kiều bào đối với Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV được cộng đồng tại Đức nhìn nhận như một sự thay đổi về “vị thế” hơn là một cử chỉ mang tính biểu tượng. Nếu trước đây, những cuộc gặp gỡ chủ yếu thiên về động viên, chia sẻ, thì nay, nội dung thảo luận đi thẳng vào những vấn đề lớn: mô hình tăng trưởng, chiến lược phát triển nguồn nhân lực, chính sách với kinh tế số, đổi mới sáng tạo, thích ứng với biến động địa chính trị.​

Ở chiều ngược lại, những người Việt xa quê cũng chuyển từ tâm thế “gửi gắm” sang chủ động đề xuất, tranh luận, phản biện. Điều này không chỉ cho thấy sự gắn bó tình cảm, mà còn phản ánh ý thức rằng tri thức, kinh nghiệm quốc tế nếu không được “cài” vào quá trình hoạch định chính sách thì sẽ mãi chỉ là câu chuyện bên lề.​

Nguồn lực kiều bào: từ kiều hối đến chất xám

Nhiều năm qua, đóng góp của kiều bào thường được nhắc đến qua con số kiều hối, các dự án đầu tư hoặc hoạt động thiện nguyện. Tuy nhiên, trong các buổi góp ý Văn kiện, điều nổi bật lại là những đề xuất về cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hợp tác giáo dục, y tế, khoa học công nghệ.​

Từ các trung tâm tài chính lớn của châu Âu, các chuyên gia gợi ý Việt Nam cần tận dụng “cửa sổ cơ hội” khi dịch chuyển chuỗi cung ứng và chuyển đổi xanh, số đang buộc các nền kinh tế phải tái cấu trúc. Những người làm trong ngành công nghệ tại Đức, Pháp, Hà Lan… đề xuất các mô hình kết nối phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu, doanh nghiệp giữa hai bên, để chất xám không chỉ quay về dưới dạng cá nhân hồi hương, mà còn qua các dự án hợp tác dài hạn.​

Khát vọng thế hệ trẻ sinh ra ở nước ngoài

Một điểm đáng chú ý là lớp người Việt trẻ sinh ra và lớn lên ở châu Âu ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các diễn đàn đóng góp ý kiến. Họ có thể nói tiếng Việt chưa thật trôi chảy, nhưng lại sở hữu nền tảng chuyên môn vững vàng và năng lực hội nhập quốc tế, từ luật, kinh tế đến khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo.​

Với thế hệ này, Tổ quốc không chỉ là nơi để “về thăm” mà là không gian phát triển sự nghiệp nếu điều kiện cho phép. Khi họ tham gia góp ý Văn kiện, điều họ quan tâm không chỉ là chính sách với kiều bào, mà còn là cam kết dài hạn của Việt Nam về một môi trường pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, tôn trọng tri thức và khuyến khích sáng tạo, nơi người trẻ có thể cống hiến mà không bị ràng buộc bởi “tư duy nhiệm kỳ”.​

Tăng “hấp lực” thể chế để giữ chân chất xám

Từ góc nhìn của nhiều chuyên gia, câu chuyện chính không nằm ở việc có bao nhiêu người muốn quay về, mà là môi trường trong nước có đủ sức giữ chân và phát huy năng lực của họ hay không. Các ý kiến gửi về Đại hội XIV nhấn mạnh nhu cầu cải cách thể chế theo hướng linh hoạt hơn, giảm thủ tục, tăng phân quyền, trao nhiều không gian tự chủ cho các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.​

Đi kèm với đó là mong muốn có cơ chế “mở” cho chuyên gia Việt ở nước ngoài tham gia vào các hội đồng tư vấn chiến lược, ban nghiên cứu, dự án quốc gia mà không bị trói buộc bởi biên chế hay địa lý. Khi biên giới tri thức ngày càng mờ đi, việc thiết kế chính sách cũng cần vượt qua ranh giới hành chính, để một nhà khoa học đang làm việc tại Berlin vẫn có thể đồng hành với một chương trình chuyển đổi số hay chuyển đổi năng lượng ở Việt Nam theo cách thực chất.​

Ngoại giao, đối ngoại kiều bào và sức mạnh mềm

Đại hội XIV được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong việc định hình đường lối đối ngoại “độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển” trong giai đoạn mới, với yêu cầu cao hơn về vai trò của đối ngoại trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Trong bức tranh đó, cộng đồng người Việt ở nước ngoài không chỉ là đối tượng của chính sách mà còn là chủ thể của một trụ cột: đối ngoại nhân dân.​

Nhiều ý kiến từ Đức nhấn mạnh, mỗi hội đoàn, tạp chí kiều bào, doanh nghiệp người Việt là một “điểm tựa” để đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới, đồng thời truyền tải tinh thần chính sách mới của đất nước đến bạn bè quốc tế. Khi các kênh kết nối này được vận hành bài bản, kiều bào sẽ không chỉ góp ý cho Văn kiện, mà còn trực tiếp tham gia triển khai các sáng kiến về giáo dục, văn hóa, công nghệ, khởi nghiệp giữa Việt Nam và nước sở tại.​

Từ khát vọng đến năng lực thực thi

Điểm chung trong nhiều ý kiến gửi về từ cộng đồng người Việt tại Đức và các nước khác là sự thống nhất giữa khát vọng cá nhân và tầm nhìn quốc gia. Họ không chỉ nói về tình yêu quê hương, mà cụ thể hóa bằng các đề xuất, mô hình, cam kết đồng hành, gắn với những mục tiêu rất rõ trong Dự thảo Văn kiện: phát triển bền vững, đất nước phồn vinh, nhân dân hạnh phúc.​

Câu hỏi quan trọng của giai đoạn tới không phải là có hay không “khát vọng cống hiến” của kiều bào, mà là khả năng biến khát vọng đó thành chính sách và cơ chế vận hành hiệu quả. Nếu làm được điều này, cộng đồng người Việt ở nước ngoài sẽ không chỉ là “một phần không tách rời của dân tộc” về mặt tình cảm, mà còn là một trụ cột chiến lược trong hành trình hiện thực hóa mục tiêu Việt Nam hùng cường vào giữa thế kỷ XXI.​