Thổ Nhĩ Kỳ tính trả lại S-400 cho Nga để “mở khóa” quan hệ với Mỹ

Hoa Kỳ – Theo nguồn tin của Bloomberg, Thổ Nhĩ Kỳ đang xem xét trả lại cho Nga các hệ thống phòng không S-400 được Ankara mua cách đây gần 10 năm, nhằm khép lại thương vụ gây tranh cãi nhiều năm qua trong nội bộ NATO. Động thái này được đánh giá là bước đi mang tính chiến lược, mở đường cho việc cải thiện quan hệ với Mỹ và các đồng minh sau thời gian dài căng thẳng vì “lá chắn” S-400 của Nga trên lãnh thổ một nước thành viên NATO.​

S-400 là hệ thống phòng không tầm xa hiện đại của Nga, được Thổ Nhĩ Kỳ ký hợp đồng mua vào cuối những năm 2010 với lý do cấp bách tăng cường năng lực phòng không trước các thách thức an ninh khu vực. Thương vụ này ngay lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ Washington, vốn lo ngại việc triển khai S-400 trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ có thể làm lộ các bí mật kỹ thuật và khả năng tác chiến của dòng tiêm kích tàng hình F-35 do Mỹ phát triển. Sau khi Ankara tiếp nhận S-400, Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35 và áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành công nghiệp quốc phòng nước này.​

Nguồn tin cho biết, việc hoàn trả S-400 cho Nga được Ankara cân nhắc như một phần trong gói thỏa thuận rộng hơn, qua đó tìm cách dỡ bỏ trừng phạt và từng bước quay trở lại chương trình F-35 mà Thổ Nhĩ Kỳ đã đầu tư không ít trước đây. Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ được cho là kỳ vọng, nếu từ bỏ hệ thống phòng không của Nga, nước này có thể khôi phục lòng tin với Mỹ, đồng thời tiếp cận trở lại các công nghệ quốc phòng chủ chốt của phương Tây mà Ankara coi là thiết yếu cho hiện đại hóa lực lượng không quân. Vấn đề bồi hoàn khoản tiền đã chi cho phía Nga cũng được đặt lên bàn, trong đó có khả năng tính toán bù trừ thông qua hợp đồng năng lượng, song mọi phương án đều cần thêm thời gian đàm phán.​

Giới quan sát nhận định, nếu kế hoạch trả lại S-400 trở thành hiện thực, đây sẽ là một bước ngoặt trong chính sách cân bằng giữa Nga và phương Tây mà Ankara theo đuổi nhiều năm qua. Thổ Nhĩ Kỳ vừa là đồng minh quan trọng trong NATO, vừa duy trì quan hệ hợp tác sâu rộng với Nga trên nhiều lĩnh vực, từ quốc phòng, năng lượng đến thương mại, nên bất kỳ thay đổi lớn nào liên quan tới S-400 cũng có thể tác động đến thế cân bằng mong manh này. Một số ý kiến cho rằng việc Ankara phát tín hiệu “thoát” S-400 phản ánh ưu tiên ngày càng rõ ràng hơn dành cho việc khôi phục vai trò và ảnh hưởng trong NATO, trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu và Trung Đông tiếp tục biến động khó lường.​

Tuy vậy, khả năng đi đến một thỏa thuận cuối cùng vẫn còn phụ thuộc vào phản ứng của Moskva cũng như cách Washington định hình gói dỡ bỏ trừng phạt và khôi phục hợp tác quốc phòng với Ankara. Nga nhiều lần xem S-400 là biểu tượng của sự mở rộng hợp tác quân sự với Thổ Nhĩ Kỳ, trong khi Mỹ và các đồng minh lại coi những hệ thống này là “vật cản” cho sự gắn kết nội khối NATO. Trong bối cảnh đó, quyết định của Ankara – nếu được cụ thể hóa – sẽ gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc nước này ưu tiên quỹ đạo chiến lược nào trong giai đoạn sắp tới