Xe tải tự hành Trung Quốc: đội quân thép trong mỏ than 3,5 tỷ tấn​

Trung Quốc – Giữa sa mạc khắc nghiệt tại thành phố Hami, khu tự trị Tân Cương, một đội xe tải tự hành gồm 91 chiếc đang âm thầm thay đổi cách ngành khai khoáng vận hành ở Trung Quốc. Không cần tài xế, không cần ánh sáng ban đêm, những cỗ máy nặng hàng chục tấn vẫn di chuyển sát nhau, ra vào mỏ than lộ thiên theo một nhịp điệu chính xác đến lạnh người.​

Đội xe này hoạt động tại mỏ than lộ thiên Shitoumei số 1, thuộc khu mỏ Santanghu, do Công ty Năng lượng Santanghu (dưới quyền Tập đoàn Năng lượng Tân Cương) vận hành. Đây là một trong những mỏ than trọng điểm ở phía bắc Tân Cương, với trữ lượng đã được chứng minh lên tới khoảng 3,575 tỷ tấn, được ước tính tương đương 286 tỷ USD theo giá thị trường hiện nay. Mỗi năm, mỏ có thể khai thác gần 35 triệu tấn than, cung cấp cho các nhà máy nhiệt điện lân cận và nhiều tỉnh thành trên khắp Trung Quốc.​

Mỗi xe tải tự hành tại Shitoumei có khả năng chở từ 70 đến 100 tấn than trong một chuyến, liên tục vận hành theo chu trình khép kín chỉ trong chưa đầy một giờ. Hàng chục xe di chuyển trên cùng cung đường, nhưng khoảng cách giữa chúng được kiểm soát chặt chẽ bằng hệ thống điều khiển tự động, hạn chế tối đa nguy cơ va chạm. Nhờ vậy, dòng than từ điểm khai thác đến khu vực tiếp nhận gần như không bị gián đoạn, kể cả trong điều kiện thời tiết xấu hoặc ban đêm.​

Dự án xe tải không người lái được triển khai tại mỏ từ tháng 4/2024, và đến thời điểm hiện tại, toàn bộ khâu vận tải nội mỏ đã chuyển hẳn sang vận hành tự động. Trước đây, mỏ cần tới hàng trăm tài xế xe tải, làm việc trong môi trường bụi than dày đặc, tiếng ồn và nhiều nguy cơ tai nạn do địa hình phức tạp. Giờ đây, khoảng 200 vị trí tài xế đã được cắt giảm, thay bằng một đội ngũ kỹ thuật viên số lượng ít hơn nhiều nhưng có trình độ công nghệ cao.​

Trong phòng điều khiển trung tâm, chỉ còn hai kỹ thuật viên túc trực, theo dõi hoạt động của cả đội xe thông qua màn hình hiển thị dữ liệu và hình ảnh trực tiếp từ camera gắn trên phương tiện. Họ có thể quan sát lộ trình từng xe, trạng thái tải, tốc độ di chuyển, khoảng cách an toàn, và khi cần thiết có thể can thiệp từ xa bằng vài thao tác chuột. Sự chuyển dịch này cho thấy mô hình “thợ mỏ sau màn hình” đang dần thay thế hình ảnh người công nhân trực tiếp cầm vô lăng trong lòng mỏ.​

Trong buổi trình diễn thực địa được báo chí Trung Quốc ghi nhận, các xe tải tự hành thể hiện khả năng xử lý linh hoạt nhiều tình huống vận hành. Khi vào khúc cua, hệ thống tự động điều chỉnh vô lăng mượt mà theo góc lái được lập trình, đồng thời giảm tốc độ khi gặp chướng ngại vật hoặc khu vực nguy hiểm. Tại điểm đổ tải, xe có thể tự lùi đúng vị trí, nâng thùng lên và xả than chính xác, rồi hạ thùng và quay đầu rời đi mà không cần một động tác điều khiển thủ công nào.​

Đằng sau sự vận hành trơn tru đó là một tổ hợp công nghệ được Trung Quốc phát triển đồng bộ trong nước. Thay vì dựa vào GPS của nước ngoài, toàn bộ xe được dẫn đường bằng hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu, kết hợp mạng 5G phủ sóng toàn bộ khu vực khai thác. Theo các kỹ sư phụ trách, kết nối giữa xe và trung tâm điều hành đạt độ trễ dưới 50 mili giây, cho phép cập nhật trạng thái thời gian thực và đưa ra lệnh điều chỉnh gần như tức thời khi có thay đổi trên tuyến.​

Không chỉ dừng lại ở xe tải, hệ sinh thái khai thác tự động tại Shitoumei còn bao gồm hai máy xúc điều khiển từ xa và một xe ủi không người lái. Các thiết bị này được đồng bộ với hệ thống tín hiệu giao thông thông minh trong mỏ, từ đèn báo, biển chỉ dẫn đến vùng ưu tiên hoạt động cho từng thiết bị. Nhờ đó, một chuỗi khai thác khép kín được hình thành: đào – xúc – vận chuyển – đổ tải đều có thể được lập trình, giám sát và tối ưu trên nền tảng số.​

Mục tiêu mà ban lãnh đạo mỏ hướng tới là mô hình “khai thác không ánh đèn”, nghĩa là trong tương lai khu mỏ có thể vận hành xuyên đêm mà không cần chiếu sáng phục vụ người lao động. Khi con người rút khỏi hiện trường, chỉ còn máy móc tự động hoạt động dưới sự giám sát từ xa, nhu cầu chiếu sáng diện rộng sẽ giảm mạnh, đồng thời hạn chế rủi ro cho công nhân khi làm việc ca đêm. Tầm nhìn này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí vận hành, mà còn cho thấy mức độ tự tin vào độ ổn định của hệ thống tự động hóa.​

Theo đại diện phụ trách dự án, bước tiến ở Shitoumei không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật mới trong ngành khai khoáng, mà còn là thông điệp về tham vọng công nghệ của Trung Quốc. Khai mỏ từ lâu gắn với hình ảnh lao động nặng nhọc và nguy hiểm, nhưng với việc áp dụng trí tuệ nhân tạo, định vị vệ tinh và mạng 5G, các doanh nghiệp đang biến những điểm yếu truyền thống thành lợi thế cạnh tranh. Trung Quốc kỳ vọng có thể xuất khẩu công nghệ khai thác thông minh này sang các khu vực tài nguyên khác trên thế giới.​

Những thay đổi này cũng đặt ra câu hỏi về tương lai việc làm trong ngành mỏ, khi hàng trăm tài xế bị thay thế bởi vài kỹ thuật viên điều khiển hệ thống. Tuy nhiên, ở góc độ khác, xu hướng này lại mở ra yêu cầu đào tạo lực lượng lao động mới – những người am hiểu công nghệ, dữ liệu và vận hành hệ thống tự động. Trong dài hạn, cấu trúc nhân sự trong các mỏ khai thác có thể chuyển từ lao động phổ thông sang nhân lực kỹ thuật cao, với mức thu nhập và điều kiện làm việc khác biệt.​

​