Tây Ban Nha “miễn nhiễm” khủng hoảng năng lượng nhờ điện sạch​

Tây Ban Nha – Căng thẳng leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đã đẩy thế giới vào nguy cơ khủng hoảng năng lượng chỉ sau một đêm, khi eo biển Hormuz bị đe dọa đóng cửa và xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông sụt giảm, làm dấy lên lo ngại hóa đơn điện, gas của các hộ gia đình tiếp tục tăng vọt. Trong bối cảnh nhiều nước châu Âu chịu sức ép lớn từ thị trường khí đốt biến động, Tây Ban Nha lại gần như đứng ngoài “cơn bão giá” nhờ chiến lược đầu tư sớm và mạnh vào năng lượng tái tạo.​

Từ năm 2019, Tây Ban Nha đã tăng gấp đôi công suất điện gió và điện mặt trời, bổ sung thêm hơn 40 GW nguồn điện mới, mức tăng lớn nhất Liên minh châu Âu, chỉ xếp sau Đức – quốc gia có quy mô thị trường điện gấp đôi. Nhờ lớp “lá chắn” là mạng lưới trang trại gió và mặt trời phủ khắp, giá điện tại Tây Ban Nha ngày càng tách khỏi quỹ đạo biến động của khí đốt, vốn có thể tăng vài chục phần trăm chỉ trong một ngày sau mỗi diễn biến căng thẳng địa chính trị. Thực tế cho thấy giá khí đốt đã tăng 55% chỉ một ngày sau khi căng thẳng tại Iran bùng phát, rồi tiếp tục leo thang, nhưng tác động lên hóa đơn tiền điện của hộ gia đình Tây Ban Nha vẫn ở mức hạn chế.​

Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, việc mở rộng nhanh điện gió và điện mặt trời giúp giảm tới 75% ảnh hưởng của các nhà máy nhiệt điện dùng nhiên liệu hóa thạch lên hóa đơn điện của người dân kể từ năm 2019. Trong giai đoạn 2020-2024, Tây Ban Nha là nước giảm chi phí nhập khẩu năng lượng phục vụ ngành điện mạnh nhất trong EU, phần lớn nhờ các dự án gió, mặt trời mới giúp tránh phải nhập khoảng 26 tỷ m3 khí đốt, tương đương 13,5 tỷ euro. Khoản tiết kiệm này không chỉ giúp ngân sách nhà nước giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài mà còn củng cố an ninh năng lượng trong dài hạn.​

Sự chuyển dịch cơ cấu nguồn điện của Tây Ban Nha cũng diễn ra quyết liệt và rõ nét. Đến tháng 8/2025, nước này đã hoàn toàn loại bỏ điện than, trong khi chỉ 10 năm trước, than đá vẫn chiếm khoảng 25% sản lượng điện quốc gia. Năm 2019, khi làn sóng năng lượng tái tạo chưa bùng nổ, Tây Ban Nha vẫn nằm trong nhóm nước có giá điện cao nhất châu Âu; đến năm 2026, quốc gia này đã chuyển mình thành thị trường có giá điện thuộc nhóm thấp nhất khu vực, xu hướng rẻ tương đối tiếp tục kéo dài trong những tuần đầu tháng 3.​

Lợi thế cốt lõi của năng lượng tái tạo đến từ cấu trúc chi phí khác biệt so với nhiên liệu hóa thạch. Trong khi dầu và khí đốt phải mua liên tục trên thị trường quốc tế với giá cả khó lường, các nhà máy điện gió, trang trại mặt trời hay hệ thống pin lưu trữ chủ yếu đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu, sau đó chi phí vận hành tương đối ổn định và thấp. Chuyên gia tài chính năng lượng Gerard Reid ước tính một tấm pin mặt trời, tua-bin gió hay hệ thống lưu trữ chỉ cần thay thế khoảng 25 năm một lần, trong khi dầu khí phải nhập khẩu mỗi ngày, khiến các nền kinh tế dễ tổn thương trước mọi cú sốc giá.​

Một báo cáo của Ủy ban Biến đổi Khí hậu Anh, công bố ngày 11/3, cũng củng cố luận điểm rằng đẩy mạnh năng lượng sạch không chỉ là lựa chọn môi trường mà còn là chiến lược kinh tế khôn ngoan. Báo cáo cho thấy tổng chi phí để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 có thể không lớn hơn thiệt hại do một cú sốc giá nhiên liệu hóa thạch cỡ lớn, giống như sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng nổ năm 2022. Trong kịch bản một cuộc khủng hoảng tương tự xảy ra vào năm 2040, hóa đơn năng lượng của hộ gia đình Anh chỉ tăng khoảng 4% nếu nước này đi đúng lộ trình phát thải ròng bằng 0, so với mức tăng tới 59% nếu không triển khai các chính sách khí hậu.​

​