Những mắt xích EU dễ tổn thương trong an ninh LNG của châu Âu​

EU – Các cuộc tấn công của Iran khiến sản xuất LNG tại Qatar bị gián đoạn và vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz rối loạn, một lần nữa đặt an ninh năng lượng châu Âu vào thế bị động trước các cú sốc địa chính trị ở Trung Đông. Ủy ban châu Âu khẳng định chưa có nguy cơ thiếu khí đốt ngay lập tức, song thị trường đã phản ứng nhanh khi giá khí TTF tại Hà Lan – chuẩn tham chiếu của châu Âu – tăng mạnh trong những ngày gần đây, phản ánh lo ngại nguồn cung LNG toàn cầu bị thắt chặt. Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad al-Kaabi cảnh báo xung đột có thể kéo tụt tăng trưởng toàn cầu, đồng thời cho biết ngay cả khi chiến sự dừng lại, nước này vẫn cần từ vài tuần đến vài tháng để khôi phục hoàn toàn xuất khẩu sau khi tổ hợp Ras Laffan buộc phải tạm dừng vì bị tấn công bằng máy bay không người lái.​​

Tuy vậy, mức độ dễ tổn thương giữa các nền kinh tế trong khối khác nhau rõ rệt. Theo viện nghiên cứu Bruegel, EU đã nhập khẩu hơn 140 tỉ m3 LNG trong năm 2025, với Mỹ là nhà cung cấp lớn nhất, chiếm gần 58% tổng lượng nhập khẩu sau khi đã tăng gấp ba lần so với giai đoạn 2021. Trong nhóm các nước nhập LNG lớn nhất gồm Pháp, Tây Ban Nha, Italy, Hà Lan và Bỉ, Italy và Bỉ nổi lên như những “điểm yếu” của hệ thống do phụ thuộc đáng kể vào nguồn hàng từ Qatar. Dữ liệu của Kpler cho thấy LNG Qatar chiếm khoảng 30% tổng lượng LNG Italy nhập khẩu và khoảng 8% của Bỉ trong năm 2024, trong khi Pháp và Tây Ban Nha linh hoạt hơn nhờ khả năng tiếp cận khí đường ống từ Na Uy và những nguồn thay thế khác.​

Ba Lan, dù không thuộc nhóm nhập LNG nhiều nhất, cũng ở vị thế nhạy cảm khi khoảng 17% lượng khí nhập khẩu năm 2025 đến từ Qatar. Không chỉ phụ thuộc nguồn, một số nước còn yếu thế ở chính “tuyến phòng thủ” dự trữ: Bỉ hiện chỉ đạt khoảng 25,5% công suất kho, thấp hơn mặt bằng chung của EU là 30%, khiến bài toán thay thế phần hụt từ Qatar khó khăn hơn. Italy và Ba Lan có mức dự trữ cao hơn, lần lượt khoảng 47% và 50%, song vẫn bị đánh giá là phải đối mặt với rủi ro giá cả khi buộc cạnh tranh gay gắt trên thị trường giao ngay để giành các lô hàng thay thế. Theo chuyên gia Baird Langenbrunner của Global Energy Monitor, việc Ras Laffan tạm dừng hoạt động là cú sốc lớn bởi hiện gần như không có nguồn cung nào có thể ngay lập tức lấp đầy khoảng trống này.​

Trái lại, một số quốc gia nằm ngoài tâm bão nhờ cấu trúc nguồn cung và chiến lược dự trữ khác biệt. Bồ Đào Nha là ví dụ điển hình khi không nhập khí từ Trung Đông kể từ năm 2020, với lô LNG cuối cùng từ Qatar chỉ khoảng 129.000 m3 và mang tính tượng trưng. Theo Tổng cục Năng lượng và Địa chất Bồ Đào Nha, hai nhà cung cấp chính hiện nay là Nigeria và Mỹ, với các tuyến vận chuyển không đi qua eo biển Hormuz, trong khi mức dự trữ của nước này lên tới hơn 76%, thuộc nhóm cao nhất châu Âu. Tây Ban Nha cũng ở vị thế khá vững với nguồn cung LNG đa dạng, hệ thống tiếp nhận lớn và mức tồn kho khoảng 56%, qua đó có dư địa xoay xở nếu thị trường tiếp tục biến động.​

Sự phân tầng rủi ro này phản chiếu những lựa chọn chính sách được đưa ra sau khủng hoảng 2022, từ ưu tiên hợp đồng dài hạn, mở rộng năng lực kho bãi đến đầu tư hạ tầng kết nối nội khối. Trước nguy cơ căng thẳng kéo dài, Ủy ban châu Âu tuyên bố sẵn sàng kích hoạt các cơ chế đoàn kết năng lượng, bao gồm chương trình mua LNG chung, điều chỉnh nhu cầu khí ở cấp toàn khối, áp dụng các biện pháp bình ổn giá tạm thời và hỗ trợ tài chính cho những nước chịu tác động mạnh nhất. Brussels cũng cam kết bám sát diễn biến từng ngày cùng các chính phủ thành viên, đồng thời có thể đẩy nhanh thủ tục phê duyệt trợ cấp nhà nước hoặc tạo điều kiện chia sẻ dự trữ xuyên biên giới khi cần.​

​