Ngành thép EU chạy đua vào danh mục “Made in Europe”

EU – Hiệp hội Thép châu Âu (Eurofer) đang gia tăng sức ép để thép, đặc biệt là thép phát thải thấp, được đưa vào danh mục các ngành chiến lược trong khuôn khổ đạo luật Industrial Accelerator Act mà Ủy ban châu Âu chuẩn bị trình trong thời gian tới. Mục tiêu của ngành là được hưởng ưu đãi khi sử dụng vốn công, tương tự các lĩnh vực công nghệ xanh đang được ưu tiên như pin, năng lượng mặt trời, năng lượng gió, hydro, điện hạt nhân và xe điện.​

Theo dự kiến, Industrial Accelerator Act sẽ đặt ra yêu cầu ưu tiên sử dụng các sản phẩm sản xuất trong khu vực EU đối với những dự án dùng ngân sách công, đi kèm nhãn “Made in Europe”. Tuy nhiên, dù thép là vật liệu đầu vào không thể thiếu cho các ngành công nghệ xanh, đến nay vẫn chưa rõ thép phát thải thấp có được đưa vào diện ưu tiên hay không. Tổng Giám đốc Eurofer Axel Eggert cho rằng nếu EU thực sự muốn thúc đẩy đầu tư vào quá trình giảm phát thải, thép phải được coi là một phần không thể tách rời của đạo luật này.​

Bên cạnh câu chuyện có hay không việc ưu tiên thép, phạm vi địa lý của khái niệm “nội khối” cũng đang là điểm nghẽn gây trì hoãn quá trình hoàn thiện kế hoạch. Eurofer đề xuất cách hiểu “nội khối” theo nghĩa hẹp, chỉ bao gồm các nước thành viên EU và một số đối tác có hệ thống quản lý tương đồng như Anh và Na Uy. Các nước như Iceland và Liechtenstein, vốn là thành viên của thị trường chung châu Âu, nhiều khả năng cũng sẽ nằm trong phạm vi điều chỉnh của quy định này.​

Trái với đề xuất trên, Eurofer thể hiện rõ quan điểm không ủng hộ việc mở rộng ưu đãi cho tất cả các quốc gia có hiệp định thương mại tự do với EU. Ông Axel Eggert nêu đích danh các khu vực Trung Đông, Bắc Phi cùng những nền kinh tế như Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam là những nơi không nên được đưa vào danh sách ưu tiên. Theo lập luận của Eurofer, đây là các khu vực đang góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa công suất thép trên phạm vi toàn cầu và chưa áp dụng các tiêu chuẩn giảm phát thải nghiêm ngặt như tại châu Âu.​

Trong khi đó, một số ngành công nghiệp hạ nguồn lại có cách tiếp cận rộng mở hơn. Các hãng sản xuất ô-tô và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cho rằng việc duy trì khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu từ các đối tác quen thuộc là yếu tố sống còn. Vì vậy, họ ủng hộ việc mở rộng quy định ưu tiên để bao trùm cả những nước đang gắn bó chặt chẽ với chuỗi cung ứng hiện hữu, trong đó Anh và Thổ Nhĩ Kỳ được nhắc đến như những ví dụ tiêu biểu.​

Dù vậy, các tín hiệu gần đây cho thấy cán cân hiện chưa nghiêng về phía ngành thép. Những báo cáo mới nhất cho biết bản dự thảo gần đây của Industrial Accelerator Act dường như đã loại bỏ yêu cầu “Made in Europe” riêng đối với mặt hàng thép. Nếu kịch bản này được giữ nguyên trong văn bản cuối cùng, thép phát thải thấp sản xuất trong EU có nguy cơ không được hưởng trọn vẹn các ưu đãi vốn công như kỳ vọng của Eurofer.​

Eurofer cảnh báo rằng trong bối cảnh nhiều đối tác thương mại lớn trên thế giới đã và đang triển khai những chính sách ưu tiên hàng nội địa, EU không thể đứng ngoài cuộc. Theo hiệp hội này, việc thiếu các cơ chế bảo vệ tương xứng sẽ khiến thép châu Âu chịu bất lợi kép: vừa phải đầu tư mạnh cho chuyển đổi xanh, vừa đối mặt sức ép cạnh tranh từ những khu vực có chi phí thấp hơn và tiêu chuẩn môi trường lỏng lẻo hơn. Điều đó, theo Eurofer, có thể làm suy yếu nghiêm trọng nỗ lực hiện đại hóa và khử carbon của ngành thép châu Âu trong những năm tới.​

​