Lửa giận không lùi bước ở Iran

Iran – Tại Iran, làn sóng biểu tình chống chính quyền tiếp tục bùng lên trên đường phố, bất chấp nguy cơ bị trấn áp ngày càng khốc liệt và số người thiệt mạng đã vượt mốc 100 người theo dữ liệu của mạng lưới hoạt động nhân quyền từ trong nước. Những đám đông ở Tehran và nhiều thành phố khác cho thấy đây không còn là phản ứng bột phát mà là sự tích tụ bất mãn kéo dài về kinh tế, tự do cá nhân và cấu trúc quyền lực khép kín của chế độ thần quyền.​

Tiếng nồi niêu và khẩu hiệu xé toạc bầu trời Tehran
Tại phía bắc Tehran, người biểu tình gõ nồi niêu xoong chảo – hình thức phản kháng quen thuộc của các phong trào xã hội toàn cầu – vừa hô vang khẩu hiệu ủng hộ gia đình hoàng gia bị lật đổ từ năm 1979, một chi tiết cho thấy nỗi thất vọng đã vượt ra ngoài phạm vi cải cách trong nội bộ chế độ. Pháo hoa bắn lên từ quảng trường Punak biến đêm thủ đô thành không gian của đối đầu chính trị, nơi hình ảnh Thái tử Reza Pahlavi được giơ cao như một biểu tượng phản kháng hơn là đề xuất nghiêm túc về phục hồi quân chủ, nhưng đủ để làm chính quyền lo ngại về sự trở lại của các ký ức trước Cách mạng Hồi giáo.​

Máu đổ và những con số chưa thể kiểm chứng
Theo tổ chức HRANA có trụ sở tại Mỹ, ít nhất 116 người đã thiệt mạng và hơn 2.600 người bị bắt trong vòng hai tuần biểu tình, dựa trên mạng lưới các nhà hoạt động ở trong nước, dù con số này hiện chưa thể được kiểm chứng độc lập. Sự chênh lệch giữa thống kê của nhà nước và số liệu của các nhóm nhân quyền phản ánh một thực tế quen thuộc ở Iran: bạo lực được giấu nhẹm sau những bản tin ngắn gọn, trong khi câu chuyện cụ thể của từng người chết, từng gia đình tan nát ít khi được phép xuất hiện trên truyền thông chính thống.​

Công cụ kiểm soát: internet bị bóp nghẹt
Trong bối cảnh biểu tình lan rộng, chính quyền Iran tiếp tục lựa chọn phương án siết chặt internet trên phạm vi toàn quốc, cắt đứt đường dây liên lạc giữa người biểu tình với thế giới cũng như giữa các nhóm với nhau. Việc tắt mạng không chỉ nhắm tới việc chặn hình ảnh, video từ đường phố lọt ra bên ngoài, mà còn làm suy yếu khả năng tự tổ chức, kêu gọi tập trung và huy động nguồn lực của phong trào – một chiến thuật mà Tehran đã nhiều lần sử dụng, nhưng mỗi lần áp dụng lại càng bộc lộ sự lo ngại sâu sắc của giới cầm quyền trước sức mạnh của xã hội.​

Bàn tay vươn xa của Mỹ và rủi ro “quốc tế hóa” phong trào
Tổng thống Mỹ Donald Trump lên tiếng trên mạng xã hội, tuyên bố Iran “có thể đang tiến gần tới tự do hơn bao giờ hết” và khẳng định Washington sẵn sàng “giúp đỡ” người biểu tình. Động thái này vừa tạo thêm sức nặng quốc tế cho phong trào trong mắt dư luận phương Tây, vừa trao cho chính quyền Iran cái cớ quen thuộc để cáo buộc các cuộc xuống đường là sản phẩm “âm mưu nước ngoài”, từ đó biện minh cho các biện pháp đàn áp mạnh tay với danh nghĩa bảo vệ an ninh quốc gia.​

Đường phố châu Âu vang tiếng Iran
Giữa lúc Tehran chìm trong bạo lực, các thành phố như Berlin và Frankfurt am Main chứng kiến những cuộc tuần hành ủng hộ người biểu tình Iran, với hàng nghìn người xuống đường từ Kurfürstendamm đến Adenauerplatz và quanh Wittenbergplatz. Những cuộc xuống đường này không làm thay đổi tương quan lực lượng trong nước Iran, nhưng tạo ra sức ép dư luận lên chính phủ Đức và Liên minh châu Âu trong việc định hình chính sách đối với Tehran, từ cấm vận cá nhân đến các biện pháp ngoại giao nhằm vào bộ máy an ninh.​

Phản ứng của bộ máy quyền lực: từ “kẻ thù của Chúa” tới lời đe dọa
Giới chức tư pháp Iran mô tả những người tham gia biểu tình là “kẻ thù của Chúa”, một nhãn dán nặng nề trong hệ thống pháp lý Hồi giáo, hàm ý khả năng trừng phạt cực đoan, thậm chí án tử hình. Việc sử dụng ngôn ngữ mang màu sắc tôn giáo để xử lý một cuộc khủng hoảng mang gốc rễ kinh tế – chính trị cho thấy chế độ vẫn đặt ưu tiên bảo vệ tính chính danh thần quyền lên trên mọi toan tính nhượng bộ, biến mỗi người xuống đường thành một thách thức trực tiếp đối với nền tảng ý thức hệ của nước Cộng hòa Hồi giáo.​

Kinh tế suy kiệt – mồi lửa dưới chân
Làn sóng biểu tình hiện nay nối tiếp các cuộc xuống đường phản đối tình trạng kinh tế tồi tệ cuối năm 2025, khi đồng nội tệ lao dốc, lạm phát ăn mòn thu nhập, thất nghiệp và bất bình đẳng dồn nén bức xúc trong xã hội. Khi đời sống thường nhật trở nên bất ổn, các khẩu hiệu về giá cả, việc làm nhanh chóng kết nối với yêu sách rộng hơn đòi cải cách thể chế, cho thấy ranh giới giữa “biểu tình kinh tế” và “biểu tình chính trị” ở Iran ngày càng mờ nhạt.​

Phe đối lập phân tán, người trẻ ở tuyến đầu
Phong trào hiện chưa có một trung tâm lãnh đạo duy nhất: hình ảnh Thái tử Reza Pahlavi xuất hiện trong tay một số người biểu tình, trong khi các nhóm đối lập khác nhau – từ thế tục đến tôn giáo cải cách – vẫn thiếu sự thống nhất về chiến lược lâu dài. Trong khoảng trống đó, lớp trẻ Iran – những người không trải nghiệm trực tiếp thời kỳ trước 1979 nhưng chịu nhiều thiệt thòi nhất từ khủng hoảng kinh tế, hạn chế tự do và tương lai mù mịt – đang trở thành lực lượng xung kích, đưa cơ thể mình ra đối mặt với dùi cui và đạn thật.​

Ngã rẽ khó đoán cho Iran
Điều chắc chắn duy nhất lúc này là: mỗi ngày biểu tình kéo dài, số người chết và bị bắt tiếp tục tăng, vết nứt giữa nhà nước và xã hội ngày càng sâu, còn niềm tin vào khả năng tự điều chỉnh của chế độ suy giảm nghiêm trọng. Câu hỏi không còn là liệu Iran có bất ổn hay không, mà là hệ thống quyền lực hiện tại sẽ lựa chọn con đường nào – đối thoại, siết chặt sắt máu hay một sự kết hợp mong manh giữa hai thái cực – trong khi thế giới bên ngoài đứng giữa ranh giới hỗ trợ dân chúng Iran và tránh đẩy đất nước này trượt vào một kịch bản hỗn loạn khó kiểm soát.​