Bẫy nợ nần từ thói quen tự thưởng của Gen Z

World – Mỗi tháng, nhiều bạn trẻ chi hàng trăm USD cho cà phê, mỹ phẩm hay bữa ăn ngon để xoa dịu áp lực công việc, coi đó như liều thuốc tinh thần cần thiết. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo xu hướng “tự thưởng” này đang đẩy không ít người vào vòng xoáy chi tiêu quá mức, dẫn đến nợ nần tích tụ. Báo cáo từ Bank of America cho thấy gần 60% Gen Z thừa nhận thói quen nuông chiều bản thân khiến họ vượt ngân sách hàng tháng.

Terran Fielder, 23 tuổi, làm trong lĩnh vực truyền thông tại Mỹ, thường mua bữa trưa đắt tiền hoặc phụ kiện nhỏ mỗi khi căng thẳng, với tổng chi phí 200-250 USD. Cô xem đây là khoản đầu tư cho sức khỏe tinh thần, giúp ngày làm việc dễ chịu hơn. Xu hướng “little treat” lan rộng trên mạng xã hội, khuyến khích chi tiêu cho đồ ăn vặt, trà sữa hay sản phẩm làm đẹp mà không cần dịp đặc biệt, nhờ sự tiện lợi từ ứng dụng giao hàng và mua sắm trực tuyến.

Daniel Levine, Giám đốc Avant Guide Institute, nhận xét Gen Z đã nâng tầm tự thưởng từ những cột mốc lớn như thế hệ trước sang hoạt động hàng ngày. Khác với Baby Boomers mua xe mới sau thành tựu lớn hay Gen X gọi đồ ăn khuya giảm stress, thế hệ trẻ này dùng dopamine từ niềm vui nhỏ để đối phó kinh tế bất ổn, dịch bệnh và lo lắng môi trường. Khảo sát Intuit Credit Karma chỉ ra hơn 50% ưu tiên chi tiêu cá nhân hơn mục tiêu tài chính dài hạn.

Dù mang lại sự thoải mái tức thì, chuyên gia tâm lý Shreya Kaul cảnh báo tự thưởng vật chất chỉ che lấp cảm xúc thực sự, dẫn đến phụ thuộc tiêu dùng và gánh nặng tâm lý khi tài chính kiệt quệ. Holly O’Neill từ Bank of America khuyên áp dụng quy tắc 50/30/20: 50% nhu cầu thiết yếu, 30% mong muốn, 20% tiết kiệm, đồng thời xây quỹ khẩn cấp và chọn niềm vui miễn phí như dạo bộ thay vì rút ví liên tục. Những khoản nhỏ lẻ có thể tích lũy thành hàng nghìn USD mỗi năm, làm chậm tiến độ mua nhà hay đầu tư.

Gen Z cần cân bằng giữa tự chăm sóc và kỷ luật tài chính để tránh bẫy nợ, đặc biệt khi lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao. Nhiều người trẻ đã bắt đầu theo dõi chi tiêu qua ứng dụng, thay thế mua sắm bằng sở thích bền vững như đọc sách hay tập gym miễn phí.