Không gian số mới của châu Âu

EU – Quyết định đưa Ukraine và Moldova vào “không gian chuyển vùng quốc tế theo giá nội địa” từ ngày 1/1/2026 đánh dấu một bước dịch chuyển mang tính biểu tượng trong cách Liên minh châu Âu (EU) định nghĩa hội nhập, vượt ra ngoài khuôn khổ biên giới và tư cách thành viên truyền thống. Việc công dân EU sang hai nước này có thể gọi điện, nhắn tin, dùng dữ liệu di động với mức phí như ở quê nhà, đồng thời các cuộc gọi, tin nhắn từ EU tới Ukraine và Moldova cũng áp dụng biểu phí chung, biến kết nối viễn thông thành một “hành lang mềm” gắn kết các nền kinh tế đang ở những trạng thái chính trị – an ninh rất khác nhau.​

Không chỉ là chuyện cước điện thoại

Trong gần một thập kỷ qua, chính sách “roaming like at home” đã trở thành một trong những cải cách được người dân EU cảm nhận rõ nhất khi di chuyển trong nội khối, bởi nó biến cả khu vực thành một thị trường di động thống nhất trên thực tế. Việc mở rộng cơ chế này sang Ukraine và Moldova đưa hai nền kinh tế ngoài EU tiến gần hơn với “đời sống thường ngày” của công dân châu Âu, từ thói quen du lịch, công tác tới cách doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng, dịch vụ xuyên biên giới.​

Khi một nhà đầu tư, một chuyên gia công nghệ hay một công nhân thời vụ từ EU đặt chân tới Kiev hoặc Chisinau mà không phải lo hoá đơn chuyển vùng “sốc”, đó là tín hiệu mềm cho thấy các rào cản thực tế đang được gỡ bỏ, dù trên giấy tờ hai nước vẫn chưa là thành viên Liên minh. Ở chiều ngược lại, người dân Ukraine và Moldova cũng được hưởng lợi từ chất lượng dịch vụ và khả năng liên lạc với các dịch vụ khẩn cấp tương đương chuẩn chung EU, tạo ra một mặt bằng kỳ vọng mới về hạ tầng số và bảo vệ người tiêu dùng.​

Hệ sinh thái hội nhập từng lớp

Trong “không gian chuyển vùng nội địa” hiện nay, ngoài 27 nước thành viên EU còn có Andorra, Iceland, Liechtenstein, San Marino cùng một số lãnh thổ hải ngoại của Pháp và Anh, cho thấy EU đã xây dựng một vành đai hội nhập đa tầng, nơi các cơ chế kỹ thuật đi trước các bước đi chính trị. Khi Ukraine và Moldova gia nhập danh sách này, thông điệp gửi đi không chỉ là chia sẻ lợi ích kinh tế ngắn hạn mà là cam kết gắn kết lâu dài, dù hai nước vẫn đối mặt với thách thức an ninh, cải cách và tái thiết.​

Thực tế, khái niệm hội nhập châu Âu ngày càng ít được đo bằng số hiệp ước ký kết, mà được nhìn qua mức độ kết nối hạ tầng – từ đường bộ, đường sắt, điện năng cho tới viễn thông và dữ liệu. Việc hạ chi phí liên lạc xuyên biên giới xuống mức “nội địa” có tác động trực tiếp tới doanh nghiệp nhỏ, cộng đồng người di cư, sinh viên, tổ chức xã hội – những chủ thể không có nguồn lực lớn nhưng lại là lực kéo bền bỉ cho quá trình hội nhập từ dưới lên.​

Eurozone mở rộng: thông điệp ổn định

Song song với quyết định về chuyển vùng, EU cũng ghi nhận một bước tiến khác: Bulgaria sẽ chính thức trở thành thành viên Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) từ ngày 1/1/2026, với tỷ giá chuyển đổi được ấn định ở mức 1 euro đổi 1,95583 lev. Khi đồng lev nhường chỗ cho đồng euro, Eurozone nâng tổng số quốc gia sử dụng đồng tiền chung lên 21, củng cố hình ảnh euro như một trụ cột ổn định tài chính trong bối cảnh châu Âu liên tiếp đối mặt với cú sốc dịch bệnh, xung đột và lạm phát.​

Việc Bulgaria – một thành viên gia nhập EU từ năm 2007 – mất gần hai thập kỷ để bước vào Eurozone cho thấy tiêu chuẩn hội tụ về tài khoá, nợ công, lạm phát… vẫn được duy trì ở mức chặt chẽ, trái ngược với lo ngại trước đây rằng khối sẽ “nới tay” để mở rộng bằng mọi giá. Cùng lúc, đồng euro tiếp tục lưu hành tại một loạt quốc gia và vùng lãnh thổ ngoài EU như Andorra, Kosovo, Monaco, Montenegro, San Marino và Vatican, cho thấy sức hút của một đồng tiền ổn định có thị trường sâu rộng và thể chế hậu thuẫn mạnh.​

Một không gian chiến lược mới của EU

Nhìn gộp hai quyết định – mở rộng không gian chuyển vùng và kết nạp thêm thành viên Eurozone – có thể thấy EU đang dịch chuyển trọng tâm từ những tuyên bố chính trị sang các công cụ hội nhập hữu hình mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được ngay trong chi tiêu hàng ngày, từ hoá đơn điện thoại đến tiền tệ trong ví. Với Ukraine và Moldova, đây là lời cam kết rằng nếu con đường gia nhập EU còn dài, thì những “cầu nối chức năng” vẫn sẽ liên tục được gia cố; còn với Bulgaria, việc bước vào Eurozone khẳng định lựa chọn gắn chặt tương lai tài chính với trung tâm châu Âu.​

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu ngày càng gay gắt, việc EU mở rộng “không gian hội nhập” theo cách vừa mềm dẻo vừa thực dụng – thông qua hạ tầng số, chuẩn mực người tiêu dùng và đồng tiền chung – cho thấy liên minh này lựa chọn xây dựng ảnh hưởng bằng mạng lưới ràng buộc lợi ích hơn là sức mạnh cứng. Những bước đi như vậy, dù ít tạo ra các hình ảnh kịch tính trên truyền thông, lại âm thầm định hình cách châu Âu gắn kết với các nước láng giềng và khẳng định vai trò của mình trong trật tự quốc tế đang tái định hình.