Gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine: thông điệp quyền lực của châu Âu

EU – Quyết định của Ủy ban châu Âu phê chuẩn gói lập pháp cho khoản hỗ trợ tài chính trị giá 90 tỷ euro dành cho Ukraine trong giai đoạn 2026-2027 không chỉ là một con số ngân sách mới, mà là sự khẳng định lại lựa chọn chiến lược của Liên minh châu Âu (EU) trong cuộc chiến đường dài với Nga trên cả mặt trận quân sự lẫn chính trị.​

Theo khuôn khổ vừa được thông qua, khoản 90 tỷ euro sẽ được thiết kế dưới dạng khoản vay chung của EU trên thị trường vốn, với cấu trúc “hai tầng”: khoảng 60 tỷ euro dành cho hỗ trợ quân sự, phần còn lại – khoảng 30 tỷ euro – là hỗ trợ ngân sách chung nhằm đảm bảo bộ máy nhà nước Ukraine tiếp tục vận hành, từ trả lương công chức đến duy trì các dịch vụ công thiết yếu. Cách chia này phản ánh rất rõ ưu tiên của châu Âu: vừa củng cố năng lực phòng thủ, vừa ngăn hệ thống nhà nước Ukraine rơi vào khủng hoảng tài khóa, điều có thể gây ra bất ổn chính trị nội bộ đúng lúc Kyiv cần sự ổn định nhất.​

Đáng chú ý, gói hỗ trợ mới được đặt trên nền tảng “Ukraine Support Loan” – một khoản vay có truy đòi hạn chế, nghĩa là rủi ro được san sẻ giữa các quốc gia thành viên thông qua ngân sách chung của EU. Về mặt chính trị, đây là cách Brussels gửi đi thông điệp rằng hỗ trợ Ukraine không còn là chuyện song phương giữa Kyiv với từng thủ đô châu Âu, mà đã trở thành chính sách chung cấp độ Liên minh, tương tự các công cụ tài chính được triển khai trong khủng hoảng nợ công hay đại dịch.​

Một điểm then chốt khác là khả năng sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa trong Liên minh để trả nợ khoản vay. Ủy ban châu Âu nhấn mạnh việc này sẽ phải tuân thủ đầy đủ luật EU và luật quốc tế, đồng thời vẫn giữ trên bàn đề xuất “khoản vay bồi thường” trình từ cuối năm 2025. Dù còn nhiều tranh cãi pháp lý, việc đưa yếu tố tài sản Nga vào cấu trúc tài chính cho thấy EU đang thử đẩy chiến lược trừng phạt sang bước mới: biến chi phí chiến tranh thành gánh nặng tài chính dài hạn cho Moscow, thay vì chỉ là phong tỏa thụ động.​

Từ góc độ quản trị, sự nhấn mạnh vào “các cơ chế điều kiện chặt chẽ” là lời nhắc rằng tiền của châu Âu không phải là tấm séc trắng. Gói hỗ trợ gắn với các yêu cầu về củng cố pháp quyền, chống tham nhũng, và thực hiện “Kế hoạch Ukraine” – khuôn khổ cải cách vốn là một trong những điều kiện then chốt để Kyiv tiến gần hơn tới hội nhập EU. Điều này cho thấy chiến lược kép: vừa giữ Ukraine trụ vững trước chiến tranh, vừa buộc tiến trình cải cách nội bộ không thể chậm lại vì lý do xung đột vũ trang.​

Về quy trình, các đề xuất lập pháp hiện đã được gửi sang Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU, với mục tiêu được thông qua đủ sớm để Ủy ban có thể giải ngân ngay trong quý II/2026, như thỏa thuận đạt được tại Hội đồng châu Âu hồi tháng 12. Bên trong thông điệp “cần được thông qua nhanh chóng” là sức ép thời gian rất thật: nếu tiến trình bị kéo dài bởi bất đồng nội bộ, Kyiv có thể đối mặt khoảng trống tài chính và quân sự trong bối cảnh chiến sự khó đoán và mệt mỏi chiến tranh ở phương Tây ngày càng tăng.​

Với EU, việc tiếp tục vay chung trên thị trường để hỗ trợ Ukraine cũng là một phép thử cho chính nội khối. Sau các tranh cãi gay gắt về ngân sách đa niên và nhiệm vụ hỗ trợ Kyiv, mỗi đợt huy động vốn mới đều là phép đo xem các nước thành viên còn sẵn sàng chia sẻ rủi ro tài chính đến đâu cho một cuộc chiến diễn ra bên ngoài lãnh thổ mình. Đổi lại, châu Âu kỳ vọng khoản hỗ trợ sẽ góp phần gắn Ukraine chặt hơn vào chuỗi công nghiệp quốc phòng của EU, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau về an ninh, không chỉ là quan hệ “nhà tài trợ – người nhận viện trợ”.​

Cũng không thể bỏ qua yếu tố cạnh tranh địa chính trị xuyên Đại Tây Dương. Khi Washington biến động chính trị và các gói hỗ trợ quân sự cho Kyiv bị kéo dài tranh cãi, EU buộc phải chứng minh rằng mình vẫn là trụ cột đáng tin cậy, không để Ukraine trở thành “con tin” của thay đổi quyền lực ở Mỹ. Việc chuyển trọng tâm sang công cụ vay chung và khả năng dùng tài sản Nga là thông điệp rằng châu Âu sẵn sàng tự đứng trên đôi chân chiến lược của mình, dù thực tế vẫn cần phối hợp chặt chẽ với Washington.​

Từ phía Ukraine, gói 90 tỷ euro này mang ý nghĩa sống còn không chỉ về tiền bạc. Nó là sự bảo đảm rằng trong hai năm tới, Kyiv có thể lập kế hoạch ngân sách, quốc phòng và tái thiết tạm thời với mức độ dự báo nhất định, thay vì sống trong chuỗi các quyết định ngắn hạn và viện trợ nhỏ giọt. Tuy vậy, cái giá đi kèm là phải chấp nhận mức độ giám sát cao hơn từ Brussels, từ tiến độ cải cách tư pháp đến việc sử dụng từng đồng euro cho quốc phòng.​

Trong bối cảnh chiến sự kéo dài, gói hỗ trợ 90 tỷ euro đặt ra một câu hỏi lớn hơn cho cả châu Âu: đây là “cầu nối” hướng tới một giải pháp chính trị, hay là bước chuẩn bị cho một cuộc đối đầu dài hạn với Nga, nơi Ukraine trở thành tuyến phòng thủ tiền tiêu của phương Tây? Cách EU thực thi các điều kiện, phân bổ giữa viện trợ quân sự và hỗ trợ ngân sách, cũng như việc có dám kích hoạt cơ chế dùng tài sản Nga hay không, sẽ quyết định câu trả lời trong những năm tới.​

Với các nhà hoạch định chính sách ở Brussels, Berlin hay Paris, đây có lẽ không còn là lựa chọn giữa “hỗ trợ hay không hỗ trợ” Ukraine, mà là lựa chọn về hình dạng trật tự an ninh châu Âu hậu chiến: một Ukraine đủ mạnh, gắn sâu với EU và dựa một phần vào nguồn lực tài chính lấy từ chính tài sản Nga bị phong tỏa, hay một Ukraine hụt hơi, khiến chiến tranh lạnh mới trên lục địa già kéo dài trong bất trắc. Gói vay 90 tỷ euro vì thế, vượt ra ngoài khuôn khổ con số, là phép thử về mức độ sẵn sàng của châu Âu trong việc trả giá – bằng tiền, bằng đoàn kết chính trị – cho một trật tự an ninh mà họ muốn tự mình định hình.​