Chính phủ Slovakia khẳng định “đứng ngoài cuộc chiến” Ukraine

Slovakia – Quyết định thống nhất của Tổng thống Peter Pellegrini, Thủ tướng Robert Fico và Chủ tịch Quốc hội Richard Raši không cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ quân sự nào cho Ukraine đánh dấu một bước ngoặt rõ rệt trong cách Bratislava định vị mình trước cuộc xung đột kéo dài ở sườn phía Đông châu Âu.​

Theo thông tin công bố sau cuộc gặp chung ngày 10/1, ban lãnh đạo cấp cao Slovakia tuyên bố nước này sẽ không gửi vũ khí, không triển khai binh sĩ và cũng không tham gia bảo lãnh khoản vay 90 tỷ euro của Liên minh châu Âu dành cho Ukraine. Quan điểm này được trình bày như một lập trường nhất quán, nối tiếp quyết định chấm dứt cung cấp viện trợ quân sự cho Kiev từ năm 2025, chứ không phải một động thái bột phát.​

Tuy nhiên, Bratislava không lựa chọn rút hoàn toàn khỏi hồ sơ Ukraine. Lãnh đạo Slovakia nhấn mạnh nước này cần có mặt trong các khuôn khổ đàm phán quốc tế liên quan đến tương lai an ninh châu Âu, trong đó có khả năng tham gia cơ chế giám sát nếu một thỏa thuận hòa bình cho Ukraine được thiết lập. Thủ tướng Fico, người nhiều lần chỉ trích các sáng kiến mở rộng can dự quân sự của phương Tây, vẫn để ngỏ khả năng góp tiếng nói ở giai đoạn hậu xung đột, khi ưu tiên chuyển dần từ chiến trường sang bàn đàm phán.​

Lập trường “không vũ khí, không quân đội” nhưng “không đứng ngoài ngoại giao” phản ánh toan tính cân bằng của một quốc gia nhỏ nằm giữa những đường ranh chiến lược của châu Âu. Slovakia vừa muốn tránh trở thành mục tiêu đối đầu trực tiếp với Nga, vừa không chấp nhận bị gạt khỏi tiến trình định hình trật tự an ninh mới sau chiến tranh. Trong bối cảnh các nước láng giềng như Ba Lan, Hungary hay Cộng hòa Séc có những lựa chọn khác nhau về mức độ dính líu vào hồ sơ Ukraine, Bratislava đang cố gắng vạch ra một “làn ranh trung gian” riêng.​

Ở chiều quan hệ với Kiev, thông điệp từ Thủ tướng Fico có nhiều tầng ý nghĩa. Ông tái khẳng định ủng hộ con đường hội nhập Liên minh châu Âu của Ukraine, song đồng thời phản đối rõ ràng việc nước này gia nhập NATO. Cách phân tách hai tiến trình này cho thấy Slovakia chấp nhận một Ukraine gắn kết thể chế – kinh tế với châu Âu, nhưng không muốn đường biên của liên minh quân sự NATO tiến thêm một bước dài tới sát không gian Nga, điều có thể kéo theo rủi ro an ninh trực tiếp đối với chính Bratislava.​

Không tham gia gói vay 90 tỷ euro, Slovakia cũng gửi đi tín hiệu về ưu tiên nội bộ. Khi các nền kinh tế châu Âu vẫn đang phải xoay xở với lạm phát, chi phí năng lượng và áp lực ngân sách quốc phòng, việc bảo lãnh một khoản vay khổng lồ cho Ukraine không chỉ là câu chuyện đoàn kết chính trị mà còn là phép tính phân bổ nguồn lực. Với một nền kinh tế quy mô trung bình, chính phủ Fico rõ ràng muốn thuyết phục cử tri rằng Bratislava sẽ không đánh đổi ổn định tài khóa trong nước để đổi lấy một vai trò “hào phóng” ở bên ngoài.​

Bên cạnh đó, Slovakia vẫn duy trì kênh đối thoại song phương với Kiev, thể hiện qua các cuộc tham vấn liên chính phủ tổ chức tại thành phố Košice vào tháng 10 năm ngoái, nơi hai bên bàn về hợp tác kinh tế, năng lượng và hạ tầng biên giới. Điều này cho thấy dù cắt viện trợ quân sự, Bratislava không chủ trương “đóng cửa” với Ukraine mà muốn tái định nghĩa quan hệ theo hướng thực dụng hơn, tập trung vào lợi ích song phương và các lĩnh vực ít nhạy cảm hơn về an ninh.​

Nếu đặt quyết định mới nhất của Slovakia cạnh xu hướng chung tại châu Âu, có thể thấy những đường nứt ngày càng rõ trong cách các nước tiếp cận xung đột Ukraine. Trong khi một số thành viên EU thảo luận khả năng tăng cường hiện diện quân sự hoặc hỗ trợ trực tiếp hơn trên thực địa, Bratislava lại chọn rút khỏi mọi cam kết liên quan đến vũ khí và binh sĩ, chấp nhận ở rìa của “liên minh các nước sẵn sàng”. Sự khác biệt này đặt ra thách thức không nhỏ cho nỗ lực duy trì một mặt trận thống nhất của phương Tây, nhất là khi các quyết định tài chính, quân sự cho Ukraine ngày càng cần sự đồng thuận rộng rãi.​

Về dài hạn, lựa chọn “không hỗ trợ quân sự nhưng tham gia giám sát hòa bình” có thể trở thành một bài kiểm tra thực tế cho chiến lược tự chủ của Slovakia. Nếu một thỏa thuận chấm dứt xung đột thực sự được đặt lên bàn, vai trò của những quốc gia như Slovakia – không bị xem là bên cung cấp vũ khí, nhưng vẫn là thành viên EU – có thể trở nên hữu ích trong các cơ chế giám sát, kiểm chứng và tái thiết. Ngược lại, nếu chiến sự kéo dài và yêu cầu hỗ trợ quân sự từ Kiev tiếp tục gia tăng, Bratislava sẽ phải đối mặt với sức ép chính trị, cả từ bên trong lẫn bên ngoài, buộc phải giải thích vì sao “đường ranh trung gian” của mình vẫn phù hợp với bối cảnh mới.​

Trong bức tranh nhiều gam màu của châu Âu thời chiến, quyết định của Slovakia không chỉ là một tuyên bố chính sách đối với Ukraine, mà còn là sự khẳng định về cách một quốc gia trung bình định vị lợi ích an ninh và chiến lược của mình giữa những làn sóng đối đầu lớn hơn. Từ góc nhìn đó, việc chính phủ Slovakia chính thức từ chối hỗ trợ quân sự cho Kiev là bước đi cho thấy một xu thế đang nổi lên ở châu Âu: xu thế đặt ưu tiên nội bộ và tính toán rủi ro trực tiếp lên trước những cam kết can dự quân sự, dù vẫn giữ cửa mở cho đối thoại và các nỗ lực hòa bình.