Gỗ bạch dương của Nga vẫn âm thầm vào EU

LB Nga – Cuộc điều tra mới đây tại châu Âu cho thấy dù chịu các biện pháp trừng phạt quốc tế, gỗ bạch dương từ Nga vẫn tiếp tục xuất hiện trên thị trường EU thông qua các tuyến thương mại vòng qua Trung Quốc. Những số liệu thương mại, lời khai của chuyên gia và bằng chứng tại các hội chợ quốc tế cho thấy tình trạng né tránh lệnh cấm diễn ra công khai và tinh vi.

Nga sở hữu một trong những vùng rừng bạch dương lớn nhất thế giới. Nguồn gỗ này vốn là trụ cột cho ngành xây dựng và nội thất toàn cầu, mang lại doanh thu lớn cho các tập đoàn gỗ Nga. Một trong những nhân vật hưởng lợi nhiều nhất là tập đoàn gỗ do doanh nhân Alexei Mordashov kiểm soát. Sau khi chiến sự tại Ukraine nổ ra, EU cấm hoàn toàn việc nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Nga nhằm ngăn nguồn tiền chảy về Moscow.

Dù vậy, dữ liệu hải quan cho thấy từ thời điểm áp lệnh cấm, lượng gỗ bạch dương nhập vào châu Âu qua cửa ngõ Trung Quốc bất ngờ tăng vọt, đặc biệt tại Ba Lan và các nước Đông Âu. Tài liệu nội bộ từ một doanh nghiệp lâm sản Nga cho thấy quy trình “tái nhãn mác” diễn ra ngay tại các cơ sở chế biến ở Trung Quốc: gỗ Nga được phân loại lại, thay đổi giấy tờ nguồn gốc và xuất khẩu sang EU dưới danh nghĩa sản phẩm Trung Quốc.

Nhiều doanh nghiệp châu Âu đã vô tình hoặc cố tình tham gia chuỗi cung ứng này. Tại các hội chợ quốc tế về đồ gỗ, phóng viên và tổ chức môi trường Earthsight ghi nhận nhiều nhà buôn quảng cáo sản phẩm với cụm từ “chất lượng Nga”, ngầm chỉ nguồn gốc thực của gỗ. Một số doanh nghiệp châu Âu thậm chí còn nhập lượng lớn gỗ qua chi nhánh tại Trung Quốc để hợp thức hóa thủ tục. Sau khi bị chất vấn, không ít nhà cung cấp âm thầm gỡ bỏ các đơn hàng liên quan.

Tình trạng này đã gây ra sự bất bình lớn trong ngành gỗ châu Âu. Tại Ba Lan, các nhà sản xuất cảnh báo rằng sự cạnh tranh từ gỗ Nga nhập lậu đang đẩy doanh nghiệp nội địa vào thế khó. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng quy định của EU hiện đủ chặt nhưng thiếu nhân lực kiểm tra và thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả, khiến việc giám sát trở nên khó khăn.

Dù nỗ lực của Ba Lan đã phần nào hạn chế được dòng hàng từ Trung Quốc, lượng gỗ bạch dương vẫn tiếp tục đổ về EU thông qua tuyến vận chuyển mới qua Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Các nghị sĩ châu Âu cảnh báo rằng nếu không siết chặt kiểm soát và tăng cường phối hợp giữa các quốc gia thành viên, Nga vẫn sẽ nhận được nguồn thu hàng tỉ euro mỗi năm từ mảng kinh doanh bị cấm này.

Trong bối cảnh nhu cầu đối với gỗ bạch dương tại châu Âu vẫn cao, các tổ chức môi trường cho rằng cách duy nhất để ngăn chặn tình trạng né tránh lệnh trừng phạt là áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bắt buộc, kiểm tra đột xuất và tăng trách nhiệm pháp lý đối với doanh nghiệp. Cuộc chiến thương mại liên quan đến mặt hàng tưởng chừng bình thường như gỗ bạch dương giờ đây đã trở thành một phần của bức tranh địa chính trị rộng lớn hơn, nơi mọi kẽ hở đều có thể bị khai thác.