Đan Mạch dựng lằn ranh đỏ trước tham vọng Greenland của Trump

Đan Mạch – Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Greenland là giới hạn không thể bị xâm phạm trong mọi cuộc thương lượng với Mỹ về tương lai hòn đảo Bắc Cực chiến lược này. Thông điệp cứng rắn được bà đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần bóng gió về khả năng sáp nhập Greenland, đồng thời gợi ý tồn tại một “khuôn khổ thỏa thuận” mới giữa Washington và Copenhagen.​

Phát biểu trong chương trình “Maischberger” của kênh ARD, Thủ tướng Frederiksen cho biết Đan Mạch “sẽ làm mọi điều có thể” để đạt được một thỏa hiệp với Mỹ trong tranh chấp liên quan Greenland, nhưng có một điểm bất di bất dịch: không có chuyện nhượng lại bất kỳ phần lãnh thổ nào. Khi được hỏi liệu việc chuyển giao lãnh thổ Greenland cho Mỹ có phải là một kịch bản có thể tính đến hay không, bà đáp dứt khoát: “Không. Điều đó không thể hình dung được.” Theo bà, một khi một quốc gia chấp nhận nhân nhượng ở những nền tảng cốt lõi của dân chủ và chủ quyền, “mọi thứ coi như chấm hết”.​

Greenland là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, nằm ở Bắc Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, giữ vị trí trọng yếu đối với các tuyến hàng hải, khai thác tài nguyên và bố trí quân sự ở vùng Cực Bắc. Chính vì tầm quan trọng chiến lược này, Tổng thống Trump trong những năm gần đây đã nhiều lần công khai bày tỏ ý định muốn Mỹ “mua” hoặc sáp nhập hòn đảo, gây ra làn sóng phản đối dữ dội tại Copenhagen và Nuuk – thủ phủ Greenland. Giới lãnh đạo Đan Mạch luôn coi các tuyên bố đó là “phi lý” và “vô cùng thiếu tôn trọng”.​

Mới đây, bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Trump bất ngờ tuyên bố sau cuộc gặp với một lãnh đạo NATO rằng đã hình thành một “khuôn khổ” cho một thỏa thuận về tương lai Greenland. Ông không đưa ra chi tiết, nhưng phát ngôn nhanh chóng làm dấy lên đồn đoán về khả năng Mỹ đang xúc tiến một dạng thỏa thuận mới, có thể liên quan đến hiện diện quân sự, khai thác tài nguyên hoặc cơ chế hợp tác an ninh dài hạn với Đan Mạch và Greenland. Trong bối cảnh đó, việc Frederiksen công khai vạch ra lằn ranh đỏ được xem là động thái nhằm ngăn chặn mọi suy diễn về khả năng nhượng đất.​

Song song với phát biểu về Greenland, Trump cũng thực hiện một bước đi “hạ nhiệt” căng thẳng với châu Âu khi rút lại các gói thuế trừng phạt từng đe dọa áp lên nhiều đồng minh, trong đó có Đức – nước công khai đứng về phía Đan Mạch trong tranh chấp Greenland. Các mức thuế này nếu được triển khai sẽ đánh vào nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của châu Âu, có thể kích hoạt một vòng xoáy trả đũa thương mại mới xuyên Đại Tây Dương. Việc Tổng thống Mỹ tạm thời lùi bước được Copenhagen coi là một thắng lợi ngoại giao quan trọng, cho thấy giá trị của việc EU hành động thống nhất.​

Frederiksen nhấn mạnh, chính sự đoàn kết của châu Âu đã buộc Washington phải tính toán lại. “Khi châu Âu đứng cùng nhau, tự bảo vệ mình và lên tiếng bằng một tiếng nói chung, điều đó có tác dụng,” bà nói. Theo Thủ tướng Đan Mạch, việc các nước thành viên EU – đặc biệt là những quốc gia có quan hệ mật thiết với Mỹ như Đức – công khai ủng hộ lập trường Copenhagen về Greenland đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến tương lai đảo này cũng phải tôn trọng luật pháp quốc tế, chủ quyền Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland.​

Dù vậy, nội dung chi tiết các cuộc thương lượng giữa Copenhagen và Washington vẫn được giữ kín. Frederiksen thừa nhận hai bên “đã có một kênh ngoại giao với người Mỹ” và giờ cần xem liệu có thể đạt được một thỏa thuận hay không. Bà cũng cảnh báo không nên ảo tưởng về tốc độ giải quyết, bởi “không bao giờ có thể biết” những tiến trình như vậy sẽ kéo dài bao lâu. Điều đó cho thấy cuộc đối thoại về Greenland sẽ còn tiếp diễn trong thời gian đáng kể, với nhiều vòng tham vấn và thương lượng song phương, đồng thời phải tính đến cả tiếng nói của giới lãnh đạo Greenland và các thể chế EU.​

Ở tầm rộng hơn, Frederiksen sử dụng dịp này để gửi đi một thông điệp chiến lược: châu Âu phải thay đổi căn bản cách nhìn về an ninh và quốc phòng trong một thế giới đã khác trước. “Song song với các cuộc đàm phán với người Mỹ, chúng ta – những người châu Âu – phải hiểu rằng thế giới cũ đã qua rồi,” bà nói. “Tôi không tin nó sẽ quay trở lại.” Theo bà, điều quan trọng bậc nhất hiện nay với châu Âu là đặt trọng tâm vào tăng cường năng lực phòng thủ, đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng và giảm bớt sự phụ thuộc vào chiếc ô an ninh của Mỹ.​

Trong bối cảnh môi trường an ninh quốc tế ngày càng phức tạp, từ cạnh tranh chiến lược ở Bắc Cực đến chiến sự và căng thẳng tại các khu vực khác, lời kêu gọi “châu Âu phải tự cứng rắn hơn” của Frederiksen phản ánh xu hướng tự chủ chiến lược đang lên tại Liên minh châu Âu. Nhiều nước thành viên, trong đó có Đan Mạch, đã tăng chi tiêu quốc phòng, xem xét lại các ưu tiên an ninh và củng cố hợp tác quân sự nội khối. Đối với Copenhagen, việc bảo vệ Greenland – cả về chủ quyền lãnh thổ lẫn vị trí chiến lược – được xem là một phần không thể tách rời trong nỗ lực đó.​

Với việc Tổng thống Trump tiếp tục thể hiện tham vọng gắn chặt Mỹ với Greenland bằng một dạng “thỏa thuận tương lai”, trong khi Đan Mạch kiên định lằn ranh đỏ về lãnh thổ, cuộc đối thoại giữa hai bên được dự báo sẽ là một quá trình kéo dài, phức tạp và mang nhiều tính toán địa chính trị. Tuy nhiên, ít nhất vào thời điểm này, thông điệp từ Copenhagen là rõ ràng: dù sẵn sàng đàm phán về khuôn khổ hợp tác mới, Đan Mạch không chấp nhận bất kỳ hình thức mua bán hay phân chia lãnh thổ Greenland nào. Trong trật tự thế giới đang dịch chuyển, đây là lời khẳng định rằng có những giới hạn mà một quốc gia nhỏ ở châu Âu vẫn có thể – và phải – giữ vững trước cả những sức ép đến từ siêu cường.​