Ba bang Đức đề xuất đánh thuế lợi nhuận vượt mức với các tập đoàn dầu mỏ​

CHLB Đức – Ba bang phía bắc nước Đức là Bremen, Hamburg và Mecklenburg-Vorpommern đang muốn gia tăng áp lực lên các tập đoàn dầu mỏ thông qua Bundesrat, cơ quan đại diện cho các bang tại cấp liên bang. Trong một dự thảo nghị quyết, ba bang do Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) lãnh đạo này kêu gọi tạm thời tái áp dụng thuế lợi nhuận vượt mức, một loại thuế đánh vào phần lợi nhuận đặc biệt cao mà doanh nghiệp thu được nhờ các hoàn cảnh bất thường. Theo họ, các công ty dầu mỏ đang hưởng lợi quá mức từ các cuộc khủng hoảng, đặc biệt là chiến tranh Iran và tình trạng giá dầu thế giới tăng mạnh.​

Thị trưởng Bremen, Andreas Bovenschulte, phát biểu tại Berlin rằng các tập đoàn dầu mỏ đang “bóc lột người tiêu dùng một cách lố bịch”. Ông cho rằng người dân kỳ vọng giới chính trị không chỉ bày tỏ sự bất bình mà phải có hành động cụ thể. Việc đề xuất thuế lợi nhuận vượt mức được coi là một trong những công cụ để nhà nước thu hồi phần lợi nhuận phát sinh từ các tình huống khủng hoảng, qua đó có thể dùng nguồn thu này cho các biện pháp giảm gánh nặng chi phí năng lượng.​

Song song với đề xuất thuế, các bang cũng yêu cầu chính phủ liên bang triển khai thêm biện pháp trước tình trạng “giá xăng dầu leo thang ngoài tầm kiểm soát”. Trong nghị quyết, họ nhấn mạnh giá năng lượng tăng mạnh là hệ quả trực tiếp của căng thẳng ở Trung Đông, đồng thời tạo gánh nặng đáng kể cho hộ gia đình và doanh nghiệp Đức. Vì vậy, cần siết chặt giám sát chính sách giá của các tập đoàn dầu khí quốc tế và theo dõi sát sao biến động giá trên thị trường.​

Theo lập luận của các bang, mức tăng giá hiện nay không thể giải thích đơn thuần bằng diễn biến trên thị trường nguyên liệu thô. Do đó, chính phủ liên bang được kêu gọi xem xét khả năng đưa ra những quy định về hình thành giá trong khuôn khổ luật cạnh tranh và luật chống độc quyền. Về thực chất, đây là lời kêu gọi nghiên cứu một mức trần giá nhiên liệu. Bộ trưởng Tài chính liên bang Lars Klingbeil trước đó cũng tỏ ra cởi mở với ý tưởng áp giá trần khi trả lời kênh truyền hình ntv.​

Nguồn tài chính để vận hành cơ chế giá trần này, theo dự thảo nghị quyết, có thể đến từ chính khoản thu của thuế lợi nhuận vượt mức. Như vậy, nhà nước vừa hạn chế biên độ tăng giá trực tiếp tại trụ bơm, vừa thu lại một phần lợi nhuận bị xem là “ngẫu nhiên” hoặc “quá đáng” của các tập đoàn dầu mỏ. Đồng thời, một số chính trị gia tại các bang khác, chẳng hạn Thủ hiến bang Sachsen-Anhalt Sven Schulze, cũng đang kêu gọi “phanh thuế” ở trạm xăng thông qua việc giảm thuế năng lượng, cho rằng ngân khố liên bang không nên hưởng lợi từ khủng hoảng giá dầu.​

Thuế lợi nhuận vượt mức không phải là công cụ hoàn toàn mới tại Đức. Từ năm 2022 đến 2023, nước này đã từng áp dụng loại thuế này đối với các tập đoàn năng lượng, sau khi giá năng lượng tăng vọt vì cuộc chiến Nga – Ukraine. Tuy nhiên, cách thiết kế thuế khi đó đang bị đặt dấu hỏi về tính phù hợp với Hiến pháp, với các vụ kiện hiện vẫn được xem xét tại Tòa Tài chính Liên bang và Tòa Công lý châu Âu. Cho đến nay, chưa có phán quyết cuối cùng từ các cấp tòa cao nhất.​

Dự thảo nghị quyết hiện tại bắt nguồn từ bang Bremen và dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận tại Bundesrat vào thứ Sáu tới. Câu hỏi then chốt là liệu sẽ có đủ số bang ủng hộ để tạo thành một mặt trận rộng rãi thúc đẩy chính phủ hành động hay không. Năm 2022, một sáng kiến tương tự nhằm áp dụng thuế lợi nhuận vượt mức đã từng giành được đa số ở Bundesrat, cho thấy chủ đề này lâu nay luôn nhận được sự quan tâm đáng kể từ các bang.​