Bếp tên lửa “đắt khách” cứu cánh giữa khủng hoảng khí đốt​

Ấn Độ – Từng được xem là giải pháp rẻ tiền cho người nghèo nông thôn, bếp tên lửa đun củi nay trở thành “cứu tinh” của nhiều nhà hàng tại các đô thị Ấn Độ trong bối cảnh giá gas leo thang và nguồn cung khí đốt gián đoạn vì xung đột Trung Đông. Mỗi ngày, Ấn Độ tiêu thụ khoảng 191 triệu mét khối khí, gần một nửa phụ thuộc vào nhập khẩu, trong đó riêng nguồn từ Trung Đông bị sụt giảm khoảng 60 triệu mét khối do vận chuyển đình trệ. Tình trạng thiếu hụt đã gây ra làn sóng hoảng loạn, khiến người dân tại các thành phố lớn như Delhi, Noida và Lucknow phải xếp hàng dài chỉ để nạp bình gas đun nấu.​​

Nhân vật được chú ý là Ashok Urs, 65 tuổi, cựu nhân viên Tập đoàn Dầu khí và Khí tự nhiên Ấn Độ, người đã thiết kế mẫu bếp tên lửa đầu tiên cách đây sáu năm. Ông cho biết ý tưởng nảy sinh từ thực tế nhiều gia đình nông thôn vẫn đun nấu lộ thiên, tiêu tốn nhiều củi và thải ra lượng khói đen lớn, gây hại sức khỏe lẫn môi trường. Urs muốn tạo ra một dụng cụ nấu ăn tiết kiệm nhiên liệu, sạch hơn nhưng vẫn bền bỉ và dễ dùng trong điều kiện thiếu thốn.​

Mẫu bếp đầu tiên của ông được bán với giá khoảng 3.000 rupee, tương đương 900.000 đồng, giúp nhiều hộ nghèo ở bang Karnataka thoát cảnh bếp núc mù mịt khói. Sang đến năm nay, khi khủng hoảng năng lượng lan rộng, chính thiết kế hướng tới người nghèo đó lại được các nhà bếp thương mại ở đô thị tranh nhau đặt mua. Những chiếc bếp vốn đặt ở hiên nhà nông thôn giờ xuất hiện trong các gian bếp công nghiệp, nơi trước đây chỉ dùng bếp gas hiện đại.​

Làn sóng chuyển đổi này khiến cơ sở sản xuất bếp tên lửa bất ngờ rơi vào tình trạng quá tải. Một nhà phân phối ở Chennai cho biết mỗi ngày họ nhận hơn 1.000 cuộc gọi hỏi mua nhưng đành từ chối phần lớn vì không đủ năng lực sản xuất kịp. Trên thị trường, các mẫu bếp dùng cho gia đình hiện có giá từ 8.000 đến 17.500 rupee, trong khi những phiên bản công nghiệp cỡ lớn có thể lên tới 350.000 rupee, tức hơn 100 triệu đồng.​

Do thời gian chờ giao hàng kéo dài tới 40 ngày, nhiều chủ quán không thể ngồi yên, đành tự mua vật liệu rồi thuê thợ hàn, thợ cơ khí dựng lên những chiếc bếp mô phỏng thiết kế của Urs để kịp duy trì kinh doanh. Họ chấp nhận cấu trúc thô ráp, miễn là có nguồn nhiệt ổn định, chi phí thấp và không phụ thuộc nguồn gas chập chờn. Sự linh hoạt này cho thấy mức độ cấp bách của cuộc khủng hoảng cũng như sức hấp dẫn của giải pháp dùng củi thay gas.​

Tên gọi “bếp tên lửa” xuất phát từ cách nó vận hành ở công suất tối đa: ngọn lửa phụt mạnh theo chiều thẳng đứng, đi kèm âm thanh rít vù vù gợi nhớ tiếng động cơ tên lửa khi phóng. Bí quyết nằm ở buồng đốt hình chữ L, được bọc lớp vật liệu cách nhiệt dày như đất sét, gốm hay xi măng nhẹ, giúp giữ nhiệt và tập trung ngọn lửa. Khi hoạt động, không khí lạnh từ bên ngoài bị hút mạnh vào cửa ngang, cung cấp lượng oxy dồi dào cho quá trình cháy.​

Nhờ lớp cách nhiệt, nhiệt độ bên trong buồng đốt tăng rất cao, đủ sức đốt cháy gần như hoàn toàn củi cùng các loại khí gas sinh ra từ gỗ, qua đó giảm đáng kể lượng khói đen so với bếp truyền thống. Nhiệt lượng được ép tập trung hướng thẳng lên miệng bếp, hạn chế thất thoát ra xung quanh, khiến hiệu suất sử dụng nhiên liệu cao hơn hẳn. Người dùng chỉ cần một nắm củi vụn, lá khô hoặc gáo dừa là có thể đun sôi nồi canh lớn trong thời gian ngắn, phù hợp nhịp phục vụ của nhà hàng.​

Kết cấu thép vững chắc của bếp đủ sức chịu trọng lượng các loại nồi, chảo công nghiệp, nên nhiều bếp ăn tập thể sử dụng nó như giải pháp thay thế trực tiếp cho bếp gas. Việc tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp làm nhiên liệu cũng giúp các cơ sở kinh doanh giảm chi phí, bớt phụ thuộc vào biến động giá nhiên liệu hóa thạch. Trong dài hạn, nếu được chuẩn hóa sản xuất, loại bếp này còn có thể góp phần giảm áp lực lên lưới điện và hệ thống cung ứng gas.​

​