Chuỗi nhà hàng Tây Ban Nha buộc đổi tên vì gắn với ‘mafia’

Tây Ban Nha – Chuỗi nhà hàng Tây Ban Nha La Mafia Se Sienta A La Mesa vừa bị nhà chức trách nước này yêu cầu đổi tên sau khi phía Italy cho rằng thương hiệu đã vô tình “tô hồng” hình ảnh một trong những tổ chức tội phạm khét tiếng nhất thế giới.​

La Mafia Se Sienta A La Mesa, tạm dịch “Mafia ngồi vào bàn ăn”, được cho là lựa chọn mang tính gây chú ý, tận dụng sức nặng văn hóa đại chúng quanh đề tài mafia để thu hút khách hàng. Tuy vậy, cách đặt tên này đã chạm vào làn ranh nhạy cảm với Italy – nơi mafia không chỉ tồn tại trong tiểu thuyết hay phim ảnh mà vẫn là một thực tế tội phạm dai dẳng, để lại nhiều mất mát và ám ảnh xã hội.​

Năm 2018, sau khi Italy chính thức gửi đơn khiếu nại, Văn phòng Sở hữu trí tuệ Liên minh châu Âu (EUIPO) ra phán quyết tuyên bố nhãn hiệu La Mafia Se Sienta A La Mesa không hợp lệ. Cơ quan này cho rằng việc sử dụng từ “mafia” trong tên thương hiệu đã tạo nên “hình ảnh tích cực trên phạm vi toàn cầu” về một tổ chức tội phạm có thật, trái với trật tự công cộng và chuẩn mực đạo đức mà EU hướng tới.​

Sau phán quyết của EUIPO, đến đầu năm 2026, Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Tây Ban Nha tiếp tục ra quyết định đứng về phía Italy, gây áp lực buộc chuỗi nhà hàng hoặc phải kháng cáo, hoặc chấp nhận đổi tên. Trong văn bản giải trình, cơ quan này nhấn mạnh thương hiệu đã trực tiếp sao chép tên một tổ chức tội phạm, không phải là khái niệm hư cấu đơn thuần mà gắn với những hoạt động phạm pháp vẫn đang diễn ra.​​

Trong khi đó, đại diện chuỗi La Mafia Se Sienta A La Mesa phản bác rằng tên gọi của họ xuất phát từ một cuốn sách dạy nấu ăn, không hề nhằm mục đích ca ngợi hay hợp thức hóa tội phạm có tổ chức. Họ lập luận, trải qua nhiều năm, từ “mafia” đã bước ra khỏi phạm vi nghĩa gốc, trở thành một khái niệm văn hóa phổ biến, hiện diện trong tên gọi của hàng nghìn doanh nghiệp, ban nhạc và ca khúc trên toàn thế giới.​

Theo quan điểm của chủ thương hiệu, việc cấm một nhà hàng dùng chữ “mafia” trong tên gọi, trong khi rất nhiều tổ chức và sản phẩm khác vẫn sử dụng, là thiếu nhất quán và có phần bất công. Họ cho rằng cần nhìn nhận lại bối cảnh sử dụng: trong trường hợp này, “mafia” được dùng như một ẩn dụ mang tính hài hước, liên tưởng đến hình ảnh những bữa ăn gia đình phong cách Italy trong văn hóa đại chúng, hơn là một động thái tôn vinh tội phạm.​

Tuy nhiên, Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Tây Ban Nha vẫn giữ lập trường cứng rắn, cho rằng việc gắn tên tổ chức tội phạm với hoạt động thương mại, bất kể ngữ cảnh, đều có nguy cơ làm nhạt đi tính nghiêm trọng của các hành vi phạm pháp và xúc phạm nạn nhân. Cơ quan này viện dẫn thêm quan điểm của Italy, nhấn mạnh nỗ lực nhiều thập kỷ chống mafia sẽ bị suy yếu nếu xã hội chấp nhận sự hiện diện của từ “mafia” trên biển hiệu, bao bì hay quảng cáo như một yếu tố trang trí.​

Phía La Mafia Se Sienta A La Mesa gọi quyết định mới nhất là “chưa từng có tiền lệ tại Tây Ban Nha” và khẳng định đang xem xét các bước kháng cáo tiếp theo. Người phát ngôn chuỗi nhà hàng cho hay doanh nghiệp đã cố gắng chủ động liên hệ với đại diện Italy để trao đổi, tìm giải pháp dung hòa, song cho tới nay vẫn chưa có cơ hội đối thoại trực tiếp.​​