Bao cao su: Kẻ thù mới của Trung Quốc

Trung Quốc – Chính phủ Trung Quốc đang tìm cách đảo ngược đà suy giảm dân số bằng một biện pháp gây tranh cãi: áp thuế 13% đối với bao cao su, thuốc tránh thai và các biện pháp ngừa thai bán tự do ngoài thị trường. Quy định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách dân số sau nhiều năm nước này đối mặt với tỷ lệ sinh giảm mạnh.

Trong vòng một thập kỷ, số trẻ sơ sinh tại Trung Quốc đã giảm gần một nửa, chỉ còn hơn chín triệu trẻ vào năm 2024. Tốc độ giảm nhanh đến mức nhiều chuyên gia cảnh báo quốc gia này có thể “già trước khi giàu”, khi lực lượng lao động suy giảm, còn chi phí an sinh xã hội tăng lên. Những gói hỗ trợ sinh con trước đây, từ trợ cấp tiền mặt đến ưu đãi nhà ở, đều không tạo ra bước ngoặt đáng kể.

Trong bối cảnh đó, việc đánh thuế các sản phẩm ngừa thai được coi như động thái thể hiện mong muốn “khuyến khích sinh con” mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của nó lại bị đặt dấu hỏi. Nhiều chuyên gia dân số, như He Yafu từ Viện Nghiên cứu Dân số YuWa, nhận định đây chỉ mang tính biểu tượng. Chi phí nuôi một đứa trẻ đến 18 tuổi tại Trung Quốc hiện ước tính khoảng 540.000 nhân dân tệ, tương đương hơn 65.000 euro, vượt xa khả năng của nhiều gia đình trẻ có thu nhập chỉ vài trăm euro mỗi tháng.

Trên mạng xã hội, phản ứng của dư luận phần lớn là mỉa mai. Nhiều người dùng Weibo chế nhạo rằng điều ngăn họ sinh con không phải giá bao cao su, mà là chi phí giáo dục, nhà ở, chăm sóc y tế và áp lực công việc. Một số ý kiến còn lo ngại thuế mới có thể khiến thanh niên hạn chế mua các biện pháp an toàn, làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Việc Trung Quốc rời xa di sản của chính sách một con và cố gắng thúc đẩy sinh sản là một quá trình phức tạp. Trong vài năm qua, chính quyền nhiều địa phương đã đưa ra hỗ trợ tài chính, kéo dài thời gian nghỉ sinh, thí điểm mô hình nhà trẻ giá rẻ và kêu gọi doanh nghiệp giảm áp lực làm việc. Tuy nhiên, các khảo sát gần đây cho thấy thế hệ trẻ Trung Quốc ngày càng hoài nghi về việc kết hôn và sinh con, với lý do mất cân bằng giữa công việc – cuộc sống, cạnh tranh gay gắt và chi phí sinh hoạt leo thang.

Thuế ngừa thai, vì thế, chỉ là một phần nhỏ trong nỗ lực đối phó với khủng hoảng nhân khẩu học. Khi các rào cản kinh tế và xã hội chưa được giải quyết, việc tăng sinh con tại Trung Quốc có lẽ cần nhiều hơn những biện pháp mang tính biểu tượng.