Mỹ dùng chip AI để thiết kế “bẫy phụ thuộc” công nghệ với Trung Quốc​

Hoa Kỳ – Quyết định cho phép một số dòng chip AI tiên tiến tiếp tục được xuất khẩu sang Trung Quốc cho thấy Washington không hề “mềm tay” trong cuộc cạnh tranh công nghệ, mà đang triển khai một chiến lược tinh vi hơn: giữ Trung Quốc trong quỹ đạo phụ thuộc vào hạ tầng số do Mỹ dẫn dắt, thay vì đẩy Bắc Kinh vào thế tự chủ hoàn toàn về công nghệ lõi.​

Trong phát biểu tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) ở Las Vegas, cố vấn cấp cao Jacob Helberg nhấn mạnh mục tiêu thật sự của Mỹ không nằm ở từng lô chip xuất khẩu, mà ở việc buộc các nhà phát triển Trung Quốc tiếp tục xây dựng sản phẩm trên nền tảng trí tuệ nhân tạo của các tập đoàn Mỹ. Mỗi dòng mã được viết trên hệ sinh thái Mỹ đồng nghĩa với việc Trung Quốc chậm lại một bước trong nỗ lực hình thành nền tảng AI thuần túy “nội địa hóa”, từ kiến trúc phần cứng đến tiêu chuẩn phần mềm.​

Theo cách tiếp cận này, chip H200 của Nvidia hay các bộ xử lý AI tương tự không chỉ là hàng hóa mà là “neo chiến lược” cắm sâu vào các trung tâm dữ liệu, phòng lab nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ tại nước ngoài, bao gồm cả Trung Quốc. Khi máy chủ, phần mềm, công cụ phát triển, thư viện AI và hệ sinh thái điện toán đám mây đều xoay quanh chuẩn Mỹ, việc chuyển dịch sang nền tảng khác sẽ trở nên tốn kém, phức tạp và tiềm ẩn rủi ro đứt gãy.​

Trong bối cảnh Bắc Kinh nhiều năm qua đẩy mạnh một “con đường tơ lụa kỹ thuật số” riêng thông qua đầu tư viễn thông, trung tâm dữ liệu và hạ tầng số tại các thị trường mới nổi, Washington lại chọn cách xây dựng mạng lưới đối tác đối trọng, bắt đầu từ những nền kinh tế giàu vốn và dữ liệu như Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Việc Mỹ phê duyệt xuất khẩu chip AI tiên tiến của Nvidia cho hai nước vùng Vịnh, sau đó nhanh chóng ký các gói hợp tác hạ tầng trí tuệ nhân tạo trị giá hàng tỷ USD, cho thấy chiến lược mở rộng “hệ sinh thái chuẩn Mỹ” đã được thiết kế từ trước, chứ không chỉ là phản ứng tức thời trước Trung Quốc.​

Với các quan hệ đối tác này, Mỹ đạt đồng thời ba mục tiêu: mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghệ trong nước, đóng vai trò người định nghĩa tiêu chuẩn về AI và dữ liệu, và kéo các trung tâm đổi mới sáng tạo ngoài phương Tây – từ Trung Đông đến châu Phi – vào quỹ đạo công nghệ xoay quanh Washington. Khi chuỗi giá trị từ chip, hạ tầng điện toán, nền tảng đám mây đến dịch vụ AI đều mang dấu ấn Mỹ, các nước sử dụng công nghệ buộc phải tuân theo chuẩn mã nguồn, quy tắc bảo mật, phương thức quản trị dữ liệu và thậm chí cả “luật chơi” địa chính trị do Washington định hình.​

Với Trung Quốc, điều này đặt ra một thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu từ chối chip và nền tảng AI của Mỹ, Bắc Kinh phải chấp nhận tiến trình tự chủ công nghệ chậm hơn, tốn kém hơn, trong bối cảnh vẫn bị siết chặt tiếp cận với nhiều loại công nghệ bán dẫn tiên tiến. Nếu tiếp tục sử dụng một phần chuỗi công nghệ Mỹ, hệ sinh thái AI nội địa sẽ luôn tồn tại một “gót chân Achilles”: nguy cơ bị hạn chế, giám sát hoặc tái siết chặt bất cứ lúc nào khi quan hệ song phương biến động.​

Điểm then chốt trong lập luận của ông Helberg là Washington không theo đuổi một chiến lược phong tỏa tuyệt đối, mà ưu tiên “dẫn dắt có kiểm soát”. Những giới hạn xuất khẩu được thiết kế đủ chặt để ngăn Trung Quốc tiếp cận công nghệ cực kỳ nhạy cảm, nhưng vẫn đủ mở để Mỹ giữ vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị AI toàn cầu, từ thiết kế chip đến nền tảng phát triển. Thay vì dựng bức tường công nghệ, Mỹ lựa chọn xây một “hành lang số” mà ở đó các nước khác, nếu muốn tiếp cận công nghệ tiên tiến, phải chấp nhận đi trong đường ray do Washington vạch sẵn.​

So với chiến lược “con đường tơ lụa kỹ thuật số” của Trung Quốc – vốn dựa nhiều vào đầu tư hạ tầng cứng như cáp quang, trạm viễn thông, trung tâm dữ liệu – cách tiếp cận của Mỹ nhấn mạnh vào tầng nền tảng và tiêu chuẩn. Nếu coi Internet và AI là một mạng lưới đường cao tốc, Trung Quốc xây cầu đường, còn Mỹ giữ bản thiết kế, luật lưu thông và trạm thu phí kỹ thuật số. Ai kiểm soát nền tảng và chuẩn kỹ thuật sẽ có tiếng nói cuối cùng trong việc phân phối dữ liệu, quyền truy cập và giá trị kinh tế tạo ra từ trí tuệ nhân tạo.​

Giới phân tích cho rằng giai đoạn mới của cạnh tranh Mỹ – Trung không chỉ là cuộc đua hơn thua về hiệu năng chip hay dung lượng tính toán, mà là cuộc chiến dài hơi để khóa chặt các quốc gia, doanh nghiệp và nhà phát triển vào những hệ sinh thái công nghệ đối lập. Quyết định để chip Mỹ tiếp tục hiện diện tại Trung Quốc – trong khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ – vì thế là một thông điệp: Washington muốn định đoạt cuộc chơi AI toàn cầu bằng cách thiết kế trật tự công nghệ mới, chứ không chỉ bằng các lệnh cấm vận mang tính đối đầu trực diện.​