Áp lực của Mỹ lên quy định methane của EU: Canh bạc rủi ro cho chính Washington​

Hoa Kỳ – Khi Nhà Trắng thúc ép Liên minh châu Âu nới lỏng hoặc trì hoãn các quy định hạn chế phát thải methane với khí tự nhiên nhập khẩu, bề ngoài đây là động thái bảo vệ lợi ích cho các nhà xuất khẩu LNG Mỹ, nhưng nếu nhìn sâu hơn, đó lại là một canh bạc có thể làm suy yếu chính lợi thế cạnh tranh mà Washington đang sở hữu trên thị trường năng lượng toàn cầu.​

Quy định methane của EU (EUMR), thông qua từ tháng 8/2024 và bắt đầu triển khai từ đầu năm nay, được thiết kế như một công cụ kép: vừa giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, vừa củng cố an ninh năng lượng sau cú sốc Nga – Ukraine. Cơ chế của EUMR đi xa hơn các chuẩn mực môi trường truyền thống khi không chỉ siết chặt hoạt động của các nhà khai thác trong nội khối, mà còn áp yêu cầu khắt khe lên toàn bộ chuỗi cung ứng khí đốt đưa vào châu Âu. Từ năm 2027, nhà nhập khẩu phải chứng minh nhiên liệu đáp ứng tiêu chuẩn đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải methane; đến năm 2030, họ buộc phải tuân thủ ngưỡng cường độ methane – tức mức phát thải tối đa trên một đơn vị khí khai thác.​

Trên bàn đàm phán, phía Mỹ muốn EU kéo giãn thời hạn áp dụng đến năm 2035, hoặc miễn trừ cho doanh nghiệp Mỹ, thậm chí hủy bỏ hoàn toàn chính sách, với lập luận rằng quy định mới tạo ra bất định, bóp nghẹt các hợp đồng xuất khẩu LNG xuyên Đại Tây Dương. Nhưng những gì diễn ra trên thị trường lại cho thấy một bức tranh khác: nghiên cứu của Rystad Energy không ghi nhận bằng chứng nào cho thấy tốc độ ký kết hợp đồng giữa các nhà cung cấp Mỹ và khách hàng châu Âu suy giảm sau khi EUMR được thông qua. Thực tế, doanh nghiệp Mỹ vẫn tiếp tục chốt các thỏa thuận dài hạn, cho thấy giới kinh doanh năng lượng hiểu rõ vị thế của mình trong bối cảnh tiêu chuẩn môi trường được nâng lên.​

Điểm đáng chú ý là ngành dầu khí Mỹ không phải “nạn nhân bị động” trước các chuẩn mực methane nghiêm ngặt. Nhiều năm qua, từ cấp bang đến cấp liên bang, những quy định, chương trình giám sát và cam kết tự nguyện đã buộc các nhà khai thác phải đầu tư vào công nghệ kiểm soát và thu gom methane, biến yếu tố môi trường thành một phần của hiệu quả vận hành. Nhiều công ty Mỹ hiện đi trước đối thủ cả châu Á lẫn Trung Đông trong việc áp dụng giải pháp kỹ thuật để giữ khí trong đường ống thay vì để rò rỉ vào khí quyển, từ đó đồng thời giảm phát thải và giảm thất thoát thương phẩm.​

Trong bối cảnh đó, các tiêu chuẩn methane của EU thực chất đang củng cố vị thế cạnh tranh cho những nhà cung cấp đã đi trước về công nghệ và quản trị phát thải – nhóm mà Mỹ nằm trong số nổi bật. Phân tích của Rystad cho thấy đến năm 2027, lượng khí đáp ứng được chuẩn báo cáo methane khắt khe nhất trên thế giới sẽ cao gấp hơn hai lần tổng nhu cầu khí của châu Âu, nghĩa là “cửa” thị trường không hề bị thu hẹp vì thiếu nguồn cung sạch như một số lo ngại. Điều đó đồng nghĩa, cuộc chơi không phải là ai bán nhiều nhất, mà là ai chứng minh được chuỗi cung ứng của mình “sạch” hơn.​

Trong khi đó, châu Âu hiện là khách hàng tiêu thụ khoảng hai phần ba tổng lượng LNG xuất khẩu của Mỹ – một mức độ phụ thuộc thương mại mà bất cứ nhà hoạch định chính sách nào ở Washington cũng phải cân nhắc. Các dự án LNG mới của Mỹ, với vốn đầu tư khổng lồ, được dự báo sẽ khiến năng lực xuất khẩu tăng gấp đôi trong chưa đến 5 năm tới, đặt toàn bộ ngành vào một chu kỳ dài phải tìm và giữ khách hàng ổn định. Trong bối cảnh đó, việc đe dọa châm ngòi một cuộc đối đầu thương mại với EU quanh câu chuyện methane không chỉ đánh động giới chính trị mà còn khiến giới tài chính lo ngại về rủi ro chính sách đối với dòng vốn đầu tư vào hạ tầng LNG.​

Một nghịch lý đang định hình: nếu Mỹ thành công trong việc buộc EU lỏng tiêu chuẩn methane, lợi thế “sạch hơn” mà doanh nghiệp nước này gây dựng được bằng chi phí và công nghệ sẽ bị pha loãng, tạo điều kiện cho nguồn cung từ những khu vực ít chú trọng kiểm soát phát thải quay lại cạnh tranh. Nếu thất bại, hình ảnh nước Mỹ như một đối tác năng lượng tin cậy, sẵn sàng cùng châu Âu chia sẻ gánh nặng chuyển đổi xanh, có nguy cơ bị tổn hại, trong khi các công ty vẫn phải tuân thủ quy định mà họ gần như đã sẵn sàng đáp ứng.​​

Về mặt khí hậu, methane là loại khí gây hiệu ứng nhà kính có mức độ tác động ngắn hạn mạnh hơn nhiều so với carbon dioxide, nên việc giảm phát thải trong ngành dầu khí luôn được coi là bước đi nhanh và tiết kiệm chi phí nhất để làm chậm lại đà ấm lên toàn cầu. Khi EU chọn methane làm “mũi nhọn” chính sách, liên minh này không chỉ gửi tín hiệu cho thị trường khí đốt, mà còn cho toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng hóa thạch rằng thời kỳ chấp nhận tổn thất phát thải như một “chi phí tất yếu” đã qua.​

​