AI trong trường học: Lo ngại tình trạng thiếu kiểm soát

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra làn sóng mạnh mẽ tác động đến mọi lĩnh vực, và giáo dục Việt Nam không đứng ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, việc đưa công nghệ tiên tiến này vào các cơ sở giáo dục hiện nay đang diễn ra một cách khá tự phát, dấy lên những lo ngại sâu sắc từ các chuyên gia và nhà quản lý về sự thiếu hụt các quy chuẩn và định hướng chiến lược cần thiết.

Thực tế cho thấy, sự nhiệt tình đón nhận các công cụ AI, đặc biệt là AI tạo sinh, từ phía giáo viên và học sinh là rất lớn và diễn ra với tốc độ chóng mặt. Nhiều giáo viên đã chủ động tìm tòi, ứng dụng AI để hỗ trợ soạn giáo án, thiết kế bài giảng sinh động hoặc tự động hóa các công việc hành chính để giảm tải áp lực. Ở phía người học, học sinh và sinh viên cũng nhanh chóng tiếp cận công nghệ mới để phục vụ việc tra cứu thông tin, lên ý tưởng và thực hiện các bài tập. Tiềm năng của AI trong việc cá nhân hóa lộ trình học tập và nâng cao hiệu suất giáo dục là không thể phủ nhận.

Tuy nhiên, sự hào hứng này đang đi kèm với nhiều rủi ro khi thiếu vắng một hành lang pháp lý rõ ràng và các hướng dẫn triển khai chính thức từ cấp quản lý vĩ mô. Các chuyên gia giáo dục cảnh báo rằng việc ứng dụng AI hiện nay phần lớn mang tính cá nhân, manh mún và chưa có sự kiểm soát thống nhất. Nguy cơ lớn nhất đang hiện hữu là vấn đề liêm chính học thuật. Ranh giới giữa việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ tư duy và sự phụ thuộc hoàn toàn vào nó để gian lận trong thi cử, sao chép bài làm đang trở nên rất mong manh, đặt ra thách thức lớn cho công tác đánh giá năng lực thực chất của người học.

Bên cạnh đó là những lo ngại về chất lượng và độ tin cậy của thông tin do AI tạo ra. Nếu không được trang bị tư duy phản biện vững vàng, học sinh dễ dàng tiếp nhận những kiến thức sai lệch hoặc có định kiến. Vấn đề bảo mật dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư của học sinh khi sử dụng các nền tảng AI của bên thứ ba cũng là một khoảng trống pháp lý chưa được quan tâm đúng mức.

Một thách thức không nhỏ khác là sự sẵn sàng của đội ngũ nhà giáo. Không phải giáo viên nào cũng có đủ kỹ năng số để làm chủ công nghệ, dẫn đến nguy cơ bị tụt hậu hoặc ứng dụng sai cách trong hoạt động sư phạm. Sự chênh lệch về điều kiện hạ tầng công nghệ giữa các vùng miền cũng có thể khiến khoảng cách số trong giáo dục nới rộng hơn khi AI được áp dụng đại trà mà thiếu sự đầu tư đồng bộ. Hơn nữa, các phương thức kiểm tra đánh giá truyền thống đang dần trở nên lạc hậu trước khả năng của AI, đòi hỏi một cuộc cải cách mạnh mẽ về tư duy giáo dục.

Trước thực trạng này, yêu cầu cấp thiết đặt ra là ngành giáo dục cần sớm có một chiến lược tổng thể và các văn bản hướng dẫn cụ thể về việc ứng dụng AI trong trường học. Việc tích hợp công nghệ cần có lộ trình khoa học, có cơ chế kiểm soát rủi ro và quan trọng nhất là phải đặt nền tảng đạo đức và yếu tố con người lên hàng đầu. Mục tiêu cuối cùng là sử dụng AI như một trợ thủ đắc lực để nâng cao chất lượng dạy và học, thay vì để công nghệ dẫn dắt môi trường giáo dục một cách thụ động và thiếu định hướng.