Trung Quốc lấn át Đức trong ngành máy công cụ chiến lược

Trung Quốc – Trong nhiều thập kỷ, Đức được xem là “cường quốc vô hình” đứng sau các nhà máy trên khắp thế giới: các tập đoàn cơ khí Đức thiết kế và xuất khẩu những máy công cụ chính xác, từ máy tiện, máy phay đến dây chuyền sản xuất tự động, làm nền cho toàn bộ ngành chế tạo toàn cầu. Thế nhưng đến năm 2025, vị thế thống trị này đã bị Trung Quốc vượt qua ngay trên sân chơi xuất khẩu, đánh dấu bước ngoặt đáng lo ngại cho nền công nghiệp Đức.​

Theo số liệu mới nhất của hiệp hội ngành, các doanh nghiệp Trung Quốc đã lần đầu tiên vượt Đức về kim ngạch xuất khẩu máy công cụ, một lĩnh vực từng được coi là “thánh địa” của kỹ thuật cơ khí Đức. Trong nước, các nhà sản xuất Đức cũng chịu áp lực từ chi phí năng lượng cao, thiếu lao động lành nghề và nhu cầu đầu tư èo uột của doanh nghiệp. Việc để mất ngôi vương trong một ngành cốt lõi không chỉ là câu chuyện của một phân khúc hẹp, mà là tín hiệu cảnh báo cho sức cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế lớn nhất châu Âu.​

Vì sao Trung Quốc vươn lên?

Thành công của Trung Quốc trong ngành máy công cụ không đến trong một sớm một chiều, mà là kết quả của chiến lược công nghiệp dài hơi, nguồn vốn nhà nước dồi dào và một thị trường nội địa khổng lồ. Các nhà sản xuất Trung Quốc được hưởng lợi từ đơn hàng lớn trong nước, từ đó nhanh chóng tích lũy kinh nghiệm, mở rộng quy mô và hạ giá thành để tấn công thị trường quốc tế.​

Bên cạnh lợi thế chi phí, các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng mạnh lên về công nghệ, đặc biệt trong các phân khúc tầm trung, nơi trước đây các nhà cung ứng Đức gần như không có đối thủ. Với tốc độ cải tiến nhanh, sản phẩm “Made in China” trong ngành máy công cụ giờ không còn chỉ là giải pháp giá rẻ, mà đủ đáp ứng yêu cầu về độ chính xác và độ tin cậy của nhiều nhà máy trên thế giới.​

Điểm yếu của mô hình Đức

Ngược lại, các doanh nghiệp Đức chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố bất lợi: chi phí năng lượng tăng mạnh sau khủng hoảng khí đốt, hệ thống thuế và quy định phức tạp, đầu tư hạ tầng chậm chạp và sự dè dặt của khách hàng công nghiệp trong bối cảnh bất định. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ – trụ cột của ngành cơ khí – chật vật với chi phí vận hành và khó tìm lao động trẻ có tay nghề, trong khi khách hàng lại trì hoãn các dự án mở rộng hoặc tự động hóa.​

Ngoài ra, chính sách công nghiệp của Đức và EU bị chỉ trích là phản ứng chậm hơn so với chiến lược chủ động của Bắc Kinh. Trong khi Trung Quốc xem máy công cụ và chế tạo chính xác là lĩnh vực ưu tiên trong các chương trình như “Made in China 2025”, Đức lại bị kéo vào những cuộc tranh luận kéo dài về ngân sách, tiêu chuẩn môi trường và cải cách hành chính, khiến quyết định hỗ trợ doanh nghiệp thường đến muộn.​

Hệ lụy cho các ngành trụ cột khác

Máy công cụ là “máy của máy móc”, nghĩa là mọi ngành công nghiệp – từ ô tô, hàng không, điện tử đến sản xuất thiết bị y tế – đều phụ thuộc vào chất lượng và khả năng tiếp cận những hệ thống này. Khi Đức đánh mất vị trí dẫn đầu, rủi ro không chỉ là doanh thu xuất khẩu của một ngành, mà là sự suy giảm ảnh hưởng công nghệ trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời gia tăng phụ thuộc vào thiết bị từ các nhà cung cấp ngoài châu Âu.​

Điều này đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, các nước phương Tây muốn giảm phụ thuộc chiến lược vào Trung Quốc, nhất là với các công nghệ then chốt. Nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, các ngành khác vốn là niềm tự hào của Đức – như công nghiệp ô tô, kỹ thuật cơ khí tổng hợp hay thiết bị điện – cũng có thể phải đối mặt với các đối thủ Trung Quốc ngày càng mạnh hơn, ngay trên những “lãnh địa” mà họ từng thống trị.​

Cơ hội điều chỉnh và bài toán cho người Đức gốc Việt

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng Đức vẫn còn cơ hội giữ vai trò quan trọng nếu tận dụng thế mạnh lâu năm về kỹ sư lành nghề, chất lượng, độ tin cậy và khả năng cung cấp giải pháp trọn gói, đặc biệt ở phân khúc cao cấp và máy móc phức tạp. Điều kiện là nước này phải đẩy nhanh cải cách thủ tục, ổn định chi phí năng lượng, tăng đầu tư vào đào tạo nghề và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và dịch vụ số đi kèm máy công cụ.​

Với cộng đồng người Việt tại Đức, sự dịch chuyển này mang cả rủi ro lẫn cơ hội. Rủi ro là khi ngành công nghiệp Đức suy yếu, triển vọng việc làm trong các lĩnh vực kỹ thuật, sản xuất, dịch vụ hỗ trợ công nghiệp có thể chịu ảnh hưởng, nhất là tại những vùng phụ thuộc mạnh vào cơ khí chế tạo. Nhưng ở chiều ngược lại, người Việt có lợi thế về khả năng linh hoạt, kết nối xuyên biên giới và kinh nghiệm thương mại, có thể đóng vai trò cầu nối trong hợp tác công nghiệp, chuyển giao công nghệ hoặc chuỗi cung ứng giữa Đức, Việt Nam và cả các đối tác châu Á khác.​

Với người Đức gốc Việt đang làm trong các ngành kỹ thuật, bối cảnh này cũng là lời nhắc phải liên tục nâng cấp kỹ năng, cập nhật công nghệ mới như kỹ thuật điều khiển số, phân tích dữ liệu sản xuất hay tích hợp hệ thống. Những chuyên gia song ngữ, am hiểu cả môi trường kinh doanh Đức và châu Á, có thể trở thành lực lượng quan trọng giúp doanh nghiệp Đức tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và thích ứng với cạnh tranh từ Trung Quốc thay vì chỉ phòng thủ.​

Trong dài hạn, câu chuyện Trung Quốc vượt Đức trong ngành máy công cụ là tín hiệu cho thấy cạnh tranh công nghiệp toàn cầu không còn dành chỗ cho những nền kinh tế tự mãn với hào quang quá khứ. Với cộng đồng người Việt tại Đức cũng như người Đức gốc Việt, đây là thời điểm cần nhìn rõ rủi ro, nhưng đồng thời chủ động tìm chỗ đứng mới trong chuỗi giá trị đang thay đổi nhanh chóng.​