TikTok, bạo lực giới và khoảng trống trách nhiệm trên mạng

Hamburg & Schleswig-Holstein – Một huấn luyện viên thể hình 39 tuổi, sở hữu hơn 100.000 người theo dõi trên TikTok, vừa phải hầu tòa tại Hamburg với cáo buộc hiếp dâm nhiều lần vợ cũ và một bạn gái sau này. Hình ảnh một người đàn ông cơ bắp, quát tháo học viên trong các video động lực, được tòa án phác họa với một chân dung hoàn toàn khác: kiểm soát, ghen tuông, bạo lực thể xác và tình dục kéo dài nhiều năm sau cánh cửa đóng kín.​

Theo cáo trạng, người đàn ông này từng để vợ làm nghề hộ tống theo sự sắp xếp của mình, rồi chính vì ghen tuông mà liên tiếp lăng mạ, đánh đập và cưỡng bức cô. Trong một lần tấn công, anh ta bị cáo buộc đã ghì đầu vợ xuống nệm đến mức cô ngất đi trong thời gian ngắn, cho thấy ranh giới mong manh giữa bạo lực tình dục “trừng phạt” và nguy cơ giết người. Ở một lần khác, người phụ nữ bị thương tích nghiêm trọng, để lại sẹo vĩnh viễn trên cơ thể, như một chứng tích không thể xóa mờ của bạo lực gia đình.​

Những cáo buộc không dừng lại ở đó. Sau khi cuộc hôn nhân kết thúc, bị cáo bị cho là tiếp tục lặp lại mô thức quyền lực với một bạn gái mới tại căn hộ ở quận Winterhude, Hamburg. Cơ quan công tố cho biết người này đã bốn lần hiếp dâm bạn gái, trong ba trường hợp còn cho nạn nhân sử dụng chất gây nghiện trước khi tấn công, khiến câu chuyện không chỉ là xâm hại tình dục mà còn là lạm dụng tình trạng bất tỉnh, mất khả năng tự vệ của nạn nhân.​

Trên mạng xã hội, bị cáo từng xây dựng hình ảnh “người thầy thép”, thường xuyên quát tháo, chửi bới để thúc đẩy người xem “vượt qua giới hạn” trong tập luyện. Việc phong cách bạo lực bằng lời nói thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi đặt ra câu hỏi: người dùng có đang vô thức cổ vũ một văn hóa độc hại, trong đó sự hung hăng và áp đặt được xem là biểu hiện của sức mạnh nam tính. Khi hình mẫu ấy bước từ màn hình vào đời thực, bạo lực không còn dừng ở ngôn từ mà chuyển hóa thành hành vi thể xác với hậu quả nặng nề cho những người phụ nữ thân cận nhất.​

Vụ án tại Hamburg phơi bày một nghịch lý của kỷ nguyên mạng xã hội: danh tiếng trực tuyến không đi kèm bất kỳ kiểm chứng đạo đức nào. Một tài khoản có lượng người theo dõi lớn dễ được mặc định là “truyền cảm hứng”, trong khi phía sau có thể là lịch sử bạo lực, kiểm soát, thậm chí tội phạm. Không ít người trẻ coi những nhân vật như vậy là hình mẫu kỷ luật, thành công, mà ít đặt câu hỏi về cách họ đối xử với người yếu thế hơn ngoài đời.​

Ở khía cạnh pháp lý, phiên tòa với 11 ngày xét xử được lên lịch đến giữa tháng 3 cho thấy mức độ phức tạp của các cáo buộc, từ bạo lực gia đình, hiếp dâm đến việc sử dụng chất kích thích trong hành vi phạm tội. Bị cáo hiện giữ quyền im lặng, thông qua luật sư thông báo sẽ chờ kết quả hai bản giám định trước khi đưa ra lời khai, một chiến lược thường thấy trong các vụ án xâm hại tình dục nghiêm trọng. Tòa cũng đặt khả năng phải tạm thời xử kín, nhằm bảo vệ đời tư và sự an toàn tâm lý cho các nạn nhân, cũng như tạo điều kiện để họ khai báo chi tiết hơn.​

Từ góc độ xã hội, vụ việc là lời nhắc về sự âm thầm của bạo lực đối với phụ nữ, ngay cả ở các quốc gia có hệ thống pháp luật phát triển. Con số những phụ nữ chịu bạo lực mỗi ngày luôn cao hơn nhiều so với số vụ việc được đưa ra ánh sáng, bởi nạn nhân thường đối mặt với xấu hổ, sợ bị đổ lỗi hoặc phụ thuộc tài chính và tình cảm vào chính người bạo hành. Khi kẻ gây bạo lực đồng thời là người có tầm ảnh hưởng trên mạng, áp lực im lặng càng lớn vì lo ngại những làn sóng tấn công, nghi ngờ từ cộng đồng người hâm mộ.​

Vụ án TikToker tại Hamburg cũng cho thấy khoảng trống trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội. Các thuật toán vốn ưu tiên nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc mạnh như la hét, nhục mạ, thách thức cực đoan, nhưng lại ít quan tâm đến tác động tiêu cực lâu dài. Thậm chí, một hình mẫu đàn ông luôn quát tháo, hạ thấp người khác có thể được thưởng bằng lượt xem, quảng cáo và hợp đồng thương mại, vô tình bình thường hóa sự thô bạo trong tương tác hằng ngày.​

Trong bối cảnh đó, câu chuyện tại Hamburg cần được nhìn nhận như một cảnh báo chứ không chỉ là một vụ án gây sốc. Người dùng mạng xã hội không thể chỉ dừng lại ở việc “thưởng thức” cá tính dữ dội trên màn hình mà phải đặt câu hỏi: liệu phong cách ấy có khuyến khích sự khinh miệt phụ nữ, cổ vũ bạo lực, hay nuôi dưỡng một mô hình quan hệ lệch quyền lực. Việc lựa chọn ai để theo dõi, ai để tôn vinh là một hành động mang tính trách nhiệm, bởi nó góp phần định hình những gì được coi là chuẩn mực trong xã hội.​

Về phía các cơ quan tư pháp, mỗi vụ án được đưa ra xét xử công khai, với lịch trình, cáo trạng và các bước tố tụng rõ ràng, đều có ý nghĩa răn đe và khẳng định rằng bạo lực giới không phải “chuyện riêng trong gia đình”. Khả năng bản án được tuyên vào ngày 18.3, nếu tiến độ xét xử đúng kế hoạch, không chỉ quyết định số phận pháp lý của bị cáo mà còn gửi thông điệp về thái độ không khoan nhượng với bạo lực tình dục, bất kể người gây ra là ai hay có bao nhiêu người theo dõi trên mạng.​

Cuối cùng, vụ việc đặt ra yêu cầu cấp thiết về giáo dục kỹ năng số cho người trẻ, từ việc nhận diện nội dung độc hại đến khả năng tách biệt hình ảnh trên mạng với con người ngoài đời. Khi các nền tảng vẫn ưu tiên lượt xem, chính cộng đồng cần trở thành bộ lọc, nói không với những nội dung nuôi dưỡng bạo lực và sự khinh thường người khác, thay vì thụ động để thuật toán dẫn dắt. Chỉ khi đó, những “ngôi sao” được tôn vinh trên màn hình mới thực sự xứng đáng với sự tin tưởng mà xã hội trao cho.​