Thị trưởng Berlin và giới hạn của một lời xin lỗi muộn

Berlin & Brandenburg – Cuộc khủng hoảng mất điện diện rộng tại Berlin không chỉ làm tối đi một phần thành phố mà còn phơi bày những giới hạn trong năng lực điều hành của lãnh đạo đô thị, đặc biệt là người đứng mũi chịu sào – thị trưởng. Vấn đề không dừng lại ở sự cố kỹ thuật, mà nằm ở cách bộ máy chính trị phản ứng trước một tình huống đột ngột thử thách niềm tin của hơn ba triệu cư dân thủ đô.​

Ngay sau khi sự cố xảy ra, hàng chục nghìn hộ gia đình và nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu rơi vào cảnh tê liệt: ánh sáng tắt, thiết bị dừng hoạt động, liên lạc bị gián đoạn, trong khi thông tin chính thức lại nhỏ giọt và chậm chạp. Thời điểm mà người dân kỳ vọng một thông điệp rõ ràng, trấn an từ người đứng đầu thành phố lại là lúc khoảng trống thông tin trở nên rõ rệt nhất.​

Chính khoảng trống này là mồi lửa cho làn sóng chỉ trích nhằm vào thị trưởng Berlin, được các cơ quan truyền thông địa phương phân tích và nhấn mạnh như biểu hiện của một năng lực quản lý khủng hoảng thiếu chủ động. Những câu hỏi dồn dập xuất hiện: vì sao phải mất quá lâu để có thông điệp thống nhất gửi tới người dân, và tại sao một thủ đô được coi là trung tâm quyền lực lại vận hành như thể chưa từng diễn tập cho kịch bản mất điện lớn.​

Trong khủng hoảng, thời gian không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn là thước đo của trách nhiệm chính trị. Mỗi phút trôi qua mà không có thông tin rõ ràng từ chính quyền là mỗi phút tin đồn, suy đoán và hoang mang có thêm cơ hội khuếch tán trên các nền tảng mạng xã hội, vốn vốn đã rất nhạy với những biến động bất thường.​

Thị trưởng, trong bối cảnh đó, không còn đơn thuần là một chức danh hành chính nắm quyền ký các văn bản mà trở thành gương mặt đại diện cho năng lực trấn an xã hội. Một phát biểu ngắn gọn, đúng thời điểm, thừa nhận sự cố, nêu rõ những gì đang được triển khai và đưa ra chỉ dẫn cụ thể cho người dân có thể giảm đáng kể sức ép tâm lý. Khi thông điệp này đến muộn hoặc mang màu sắc phòng thủ, nặng tính biện minh, nó dễ bị hiểu như sự né tránh.​

Bên dưới những lời chỉ trích là câu chuyện sâu hơn về cách một đô thị hiện đại chuẩn bị cho các cú sốc hạ tầng. Berlin cũng như nhiều thành phố lớn khác đã quen với trạng thái “mọi thứ luôn vận hành”, trong khi mức độ phụ thuộc vào điện năng, dữ liệu và mạng lưới kỹ thuật lại tăng lên từng ngày. Một trục trặc tại một mắt xích – trạm biến áp, trung tâm dữ liệu hay hệ thống điều khiển – có thể kéo theo hiệu ứng domino vượt xa phạm vi kỹ thuật.​

Sự cố vừa qua cho thấy các kịch bản dự phòng, nếu có, vẫn chưa đủ sâu để trở thành phản xạ. Lẽ ra, cùng với việc khôi phục lưới điện, thành phố phải kích hoạt ngay một “gói hành vi tiêu chuẩn”: trung tâm thông tin khẩn cấp, đường dây nóng hoạt động đủ nhân sự, thông điệp được lặp lại đều đặn trên các kênh chính thức, cùng với việc phối hợp chặt chẽ giữa các sở ngành. Khi những mắt xích này hoạt động rời rạc, công chúng chỉ thấy một bức tranh lộn xộn, trong đó người dân bị đặt vào vai “tự bơi” giữa khủng hoảng.​

Từ góc độ chính trị, phe đối lập ở Berlin đã nhanh chóng tận dụng sự cố để đặt lại vấn đề về năng lực lãnh đạo và ưu tiên đầu tư của chính quyền thành phố. Họ chất vấn vì sao một đô thị từng nhiều lần tranh luận về “tương lai xanh”, về chuyển đổi năng lượng và hạ tầng bền vững, lại vẫn để hạ tầng điện lực ở trạng thái dễ tổn thương trước một sự cố đơn lẻ.​

Tuy vậy, nếu chỉ quy trách nhiệm cho cá nhân thị trưởng mà bỏ qua cấu trúc ra quyết định phức tạp của một thủ đô là chưa đủ công bằng. Một thị trưởng dù có quyết đoán đến đâu cũng bị giới hạn bởi khung pháp lý, phân cấp thẩm quyền và tốc độ phản ứng của cả bộ máy hành chính. Vấn đề đặt ra là liệu người đứng đầu có đủ tầm để thúc đẩy những cải tổ dài hơi, nhằm biến các bài học cay đắng thành thay đổi cấu trúc hay không.​

Khi khủng hoảng lắng xuống, người dân ít quan tâm đến những tranh luận kỹ thuật quanh nguyên nhân sự cố hơn là câu trả lời cho hai câu hỏi: điều này có lặp lại hay không, và nếu có, thành phố sẽ xử lý khác đi như thế nào. Một chiến lược truyền thông minh bạch, công bố lộ trình cải thiện hạ tầng, diễn tập thường xuyên với sự tham gia của cộng đồng có thể là bước đầu để hàn gắn niềm tin.​

Với Berlin, vốn lâu nay được nhìn nhận như một “phòng thí nghiệm” về chính sách và xã hội của nước Đức, mỗi lần khủng hoảng lại là một lần thành phố phải chứng minh khả năng học từ sai lầm. Một lời xin lỗi muộn có thể làm dịu cơn giận tức thời, nhưng chỉ những thay đổi cụ thể trong quản lý rủi ro, trong cách chuẩn bị và diễn tập cho các kịch bản xấu mới quyết định hình ảnh thật sự của thị trưởng trong mắt cử tri.​