Steve Witkoff giữa tâm bão Berlin

World – Steve Witkoff, 68 tuổi, luật sư xuất thân từ lĩnh vực phát triển bất động sản tại New York, nay trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong chính quyền Mỹ với vai trò Đặc phái viên về các hoạt động gìn giữ hòa bình do Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm. Từ nhiệm vụ ban đầu tập trung vào Trung Đông, phạm vi công việc của ông nhanh chóng mở rộng sang cuộc chiến Nga – Ukraine, nơi ông đã có ít nhất năm cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong năm nay để bàn về khả năng chấm dứt xung đột.

Những người ủng hộ coi Witkoff là “kiến trúc sư hòa bình” với tư duy của một nhà làm ăn: biết lắng nghe, đặt câu hỏi trọng tâm và luôn tìm điểm thỏa hiệp – kỹ năng được mài giũa qua nhiều thập niên thương thuyết các thương vụ địa ốc hàng tỷ đô la. Cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Robert O’Brien đánh giá lợi thế lớn nhất của ông chính là mối quan hệ cá nhân thân thiết với Trump: khi Witkoff tuyên bố mình nói thay cho Tổng thống, các đối tác quốc tế tin rằng đó là tiếng nói trực tiếp từ Nhà Trắng.

Tuy nhiên, chính mối quan hệ đặc biệt ấy lại là tâm điểm tranh cãi dữ dội tại Washington. Sau vụ rò rỉ nội dung cuộc điện đàm giữa Witkoff và cố vấn chính sách đối ngoại của Putin, Yuri Ushakov, trong đó vị đặc phái viên bị cho là “gợi ý” cách để phía Nga tác động đến Trump, nhiều nhà quan sát coi đây là dấu hiệu ông bị quá tải và có thể bị cuốn vào tính toán của Điện Kremlin. Một số nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện công khai yêu cầu chấm dứt vai trò của ông trong các cuộc đàm phán Ukraine, cáo buộc ông “đứng về phía Nga” và thiếu năng lực xây dựng một nền hòa bình bền vững.

Bất chấp những chỉ trích, Trump vẫn kiên quyết bảo vệ bạn thân, nhấn mạnh rằng đàm phán hòa bình đòi hỏi phải lắng nghe cả hai phía và sẵn sàng tìm giải pháp thỏa hiệp. Các cộng sự lâu năm trong giới kinh doanh cũng lên tiếng bênh vực, mô tả Witkoff là người có khả năng “giữ nhịp” mọi bên tham gia mà không ai cảm thấy bị ép buộc, một phẩm chất được cho là hữu ích trong các cuộc thương lượng căng thẳng từ Trung Đông đến Đông Âu.

Con đường dẫn Witkoff từ luật sư bất động sản đến vị trí cận kề quyền lực toàn cầu mang màu sắc tình cờ: ông gặp Trump lần đầu năm 1986 tại một tiệm bánh mì kẹp, khi đang tư vấn pháp lý cho gia đình doanh nhân này, rồi nhiều năm sau quay lại với tư cách đối tác địa ốc và sau đó là cố vấn chính trị thân tín. Năm 1997, ông rời nghề luật, lập Tập đoàn Witkoff Group, cùng Trump gây dựng hàng loạt dự án bất động sản lớn, chia sẻ cùng một thế giới: New York, Florida, sân golf và các thương vụ đình đám.

Bước ngoặt chính trị của Witkoff đến khi ông xuất hiện tại Đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa ở Milwaukee, nơi ông công khai nói về “một Donald Trump đời thường” ít được truyền thông khắc họa, sau đó tham gia chuẩn bị cho lễ nhậm chức nhiệm kỳ hai của Trump. Ít lâu sau, ông được giao trọng trách Đặc phái viên Trung Đông và ghi dấu bằng một thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas trước khi Trump nhậm chức, bao gồm việc giải phóng 33 con tin từ Gaza để đổi lấy hơn 2.000 tù nhân Palestine bị giam giữ tại Israel.

Dù vậy, thực tế chiến trường Trung Đông cho thấy những thành công bước đầu của Witkoff không đủ ngăn chặn vòng xoáy bạo lực tiếp diễn giữa Israel và Hamas, số người thiệt mạng ở Dải Gaza tăng mạnh và hình ảnh quốc tế của Israel sa sút. Phải đến tháng 10, một kế hoạch 20 điểm nhằm thiết lập hòa bình mới được đề xuất, song các chuyên gia nghi ngờ “phong cách kinh doanh” của Witkoff khó có tác dụng với một đối thủ như Putin, người theo đuổi mục tiêu “nước Nga hùng mạnh” hơn là lợi ích kinh tế hay thương vụ chính trị.

Trên bàn cờ địa chính trị, Witkoff còn đối mặt với một gánh nặng khác: danh sách cáo buộc xung đột lợi ích ngày càng dài. Tập đoàn Witkoff, nay do con trai ông là Alex điều hành, bị cho là dính đến các thỏa thuận mờ ám với những nước vùng Vịnh, trong đó có khoản đầu tư 2 tỷ đô la từ một công ty do nhân vật quyền lực Tahnoun bin Zayed Al Nahyan dẫn dắt vào công ty tiền điện tử World Liberty Financial – doanh nghiệp gắn với gia đình Trump và Witkoff, xuất hiện ngay sau khi Mỹ bật đèn xanh cho xuất khẩu chip máy tính.

Các mối quan hệ tài chính với tỷ phú Leonard Blavatnik – người đang bị Ukraine trừng phạt – cũng khiến dư luận đặt thêm dấu hỏi về mức độ độc lập của vị đặc phái viên. Blavatnik là nhà sáng lập dịch vụ truyền hình thể thao trực tuyến DAZN và được đồn có liên hệ với nhà tài phiệt Victor Vekselberg, nhân vật thân cận với Putin, trong khi Blavatnik và Witkoff được cho là đã hợp tác trong một dự án bất động sản lớn ở New York từ bốn năm trước.

Dù hiện chưa có bằng chứng chính thức cho thấy các thế lực từ Nga hay vùng Vịnh trực tiếp chi phối quyết định của Witkoff, những dấu hiệu gián tiếp cùng việc ông chưa cung cấp được hồ sơ tài chính thuyết phục đã khiến hai thượng nghị sĩ Dân chủ tuyên bố sẽ điều tra sâu hơn. Trong bối cảnh ấy, quyết tâm tiếp tục tin dùng Witkoff của Trump càng làm nổi bật ranh giới mong manh giữa “át chủ bài ngoại giao” và “rủi ro chiến lược” trong chính sách đối ngoại của Washington.