Somalia chủ trì HĐBA LHQ: Từ “vùng trắng” an ninh đến trung tâm bàn cờ toàn cầu

Châu Phi – Somalia bước vào năm 2026 với vị thế chưa từng có trong lịch sử hiện đại của mình: giữ ghế Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA) trong tháng 1, cơ quan quyền lực nhất về hòa bình và an ninh quốc tế. Đối với một quốc gia từng bị gắn với hình ảnh “nhà nước sụp đổ”, đây là thời khắc thử thách nhưng cũng là cơ hội hiếm có để tự viết lại câu chuyện về mình trên trường quốc tế.​

Một tháng nắm “nhịp trống” HĐBA

Từ ngày 1/1/2026, Somalia chính thức điều hành các cuộc họp, quản lý chương trình làm việc và đại diện HĐBA phát biểu trước báo chí, các tổ chức quốc tế trong tháng Chủ tịch. Trong khuôn khổ luân phiên đã được ấn định, nước chủ tịch không có thêm lá phiếu hay đặc quyền pháp lý, nhưng sở hữu “quyền nắm nhịp” quan trọng: sắp xếp lịch họp, lựa chọn chủ đề thảo luận mở rộng, đề xuất những phiên họp cấp cao theo ưu tiên của mình. Với Somalia, chỉ riêng việc tên nước xuất hiện liên tục trong chương trình nghị sự của LHQ đã là bước nhảy vọt về mức độ hiện diện chính trị toàn cầu.​

Thành quả của một chiến lược phục hồi dài hơi

Vị trí Chủ tịch HĐBA không đến với Somalia trong một sớm một chiều, mà là kết quả của quá trình “lội ngược dòng” ngoại giao kéo dài hơn một thập kỷ. Từ nội chiến, khủng bố, cướp biển đến hệ thống nhà nước mong manh, Mogadishu đã phải dựa vào sự hỗ trợ của Liên hợp quốc, Liên minh châu Phi và nhiều đối tác để từng bước tái thiết thể chế, lực lượng an ninh và bộ máy đối ngoại. Sự chuyển hướng sang đường lối ngoại giao chủ động hơn – mở rộng quan hệ với các nước then chốt như Thổ Nhĩ Kỳ, thúc đẩy hợp tác khu vực, tham gia sâu hơn vào các diễn đàn đa phương – đã giúp Somalia dần rũ bỏ hình ảnh chỉ là “điểm nóng” nhận viện trợ. Việc được bầu làm ủy viên không thường trực và nay giữ vai trò Chủ tịch HĐBA được xem là cột mốc khẳng định sự trở lại của Somalia với tư cách một chủ thể hoạch định chứ không chỉ là đối tượng của chính sách quốc tế.​

Cơ hội đưa Sừng châu Phi vào trung tâm nghị sự

Trong tháng Chủ tịch, Somalia có điều kiện đưa những vấn đề mà mình có trải nghiệm trực tiếp lên bàn nghị sự, từ chống khủng bố, an ninh biển trên Vịnh Aden – Ấn Độ Dương, đến tái thiết sau xung đột và ứng phó nhân đạo. Các nhà phân tích nhận định Mogadishu nhiều khả năng sẽ nhấn mạnh những thách thức an ninh ở châu Phi, đặc biệt là khu vực Sừng châu Phi, nơi giao thoa lợi ích của nhiều cường quốc và nơi các cuộc khủng hoảng thường bị lấn át bởi các hồ sơ “nóng” khác trên bàn HĐBA. Nếu biết tận dụng vị thế chủ tọa, Somalia có thể giúp các cuộc thảo luận về khu vực này mang tính hệ thống hơn, không chỉ dừng ở góc độ “điểm khủng hoảng” rời rạc mà là một không gian cần cách tiếp cận tổng thể về an ninh, phát triển và khí hậu.​

Thách thức từ hoài nghi và định kiến

Dù được đánh giá là cột mốc ngoại giao, việc Somalia ngồi ghế Chủ tịch HĐBA vẫn gây tranh luận trong dư luận quốc tế. Một số ý kiến hoài nghi chỉ ra rằng Somalia vẫn đứng rất thấp trên các bảng xếp hạng về ổn định nhà nước, kiểm soát lãnh thổ và năng lực quản trị, cho rằng một quốc gia đang còn nhiều bất ổn khó có thể “dẫn dắt” cơ quan quan trọng nhất của hệ thống an ninh tập thể. Một số tổ chức, nhà bình luận phương Tây gọi đây là minh chứng cho tính “hình thức” và máy móc của cơ chế luân phiên, từ đó đặt câu hỏi về uy tín của LHQ. Trước áp lực đó, mỗi phiên họp Somalia điều hành, mỗi tuyên bố được phát ra từ ghế Chủ tịch đều đồng thời là bài kiểm tra đối với năng lực chuyên môn, bản lĩnh ngoại giao và khả năng thoát khỏi cái bóng “quốc gia thất bại”.​

Giữa lợi ích quốc gia và trách nhiệm toàn cầu

Somalia bước vào tháng Chủ tịch với hai tầng lợi ích đan xen: củng cố hình ảnh một quốc gia đang phục hồi và chứng tỏ mình là đối tác có trách nhiệm đối với hòa bình, an ninh quốc tế. Về mặt đối nội, chính quyền ở Mogadishu có thể sử dụng cột mốc này như thông điệp với người dân: đất nước không còn bị khoá chặt trong vòng xoáy nội chiến, mà đã có tiếng nói tại diễn đàn quyết định vận mệnh của nhiều cuộc xung đột trên thế giới. Về đối ngoại, nếu thể hiện được phong cách chủ tọa cân bằng, lắng nghe mọi bên, tôn trọng luật pháp quốc tế, Somalia sẽ có thêm cơ sở để yêu cầu cộng đồng quốc tế tiếp tục đồng hành trong các chương trình hỗ trợ an ninh, tái thiết và phát triển kinh tế.​