Khủng hoảng lá phiếu bất tận ở Bulgaria

Bulgaria – Việc Bulgaria chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử sớm lần thứ tám chỉ trong vòng bốn năm không còn là một bất ngờ chính trị, mà đã trở thành biểu hiện rõ ràng nhất của tình trạng bế tắc kéo dài trong hệ thống đảng phái và quản trị quốc gia. Trong bối cảnh chính phủ tiền nhiệm từ chức, ba liên minh lớn lần lượt từ chối đứng ra lập nội các, Tổng thống Rumen Radev buộc phải chọn giải pháp cuối cùng: bổ nhiệm một chính phủ lâm thời và ấn định bầu cử mới. Một nền dân chủ liên tục đi từ thùng phiếu này đến thùng phiếu khác đang phải trả giá bằng tăng trưởng trì trệ, niềm tin suy giảm và những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ.​

Diễn biến chính trị: vòng luẩn quẩn không lối thoát

Ngày 16/1, Tổng thống Radev chính thức thông báo Bulgaria sẽ tổ chức tổng tuyển cử sớm sau khi các đảng nhận được quyền thành lập chính phủ đều từ chối gánh vác trách nhiệm. Trước đó, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Rosen Zhelyazkov, dựa trên sự hậu thuẫn của GERB-SDS, đã từ chức vào tháng 12/2025 sau làn sóng biểu tình kéo dài phản đối dự thảo ngân sách và cách điều hành kinh tế.​

Ba liên minh quan trọng – Liên minh vì Quyền tự do và Quyền lợi (ARF), GERB-SDS và Chúng tôi Tiếp tục Thay đổi – Bulgaria Dân chủ (PP-DB) – lần lượt từ chối nỗ lực lập chính phủ, dù mỗi bên đều có cơ hội. Sự thoái lui đồng loạt này không chỉ cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa các lực lượng chính trị, mà còn phản ánh tâm lý “né rủi ro” khi phải điều hành trong bối cảnh bất mãn xã hội và áp lực cải cách ngày càng lớn.​

Bầu cử liên miên và cái giá của sự bất ổn

Tám cuộc bầu cử trong bốn năm là tần suất hiếm thấy ngay cả trong những nền chính trị bất ổn nhất châu Âu, và Bulgaria đang trở thành một ví dụ điển hình về “mệt mỏi dân chủ”. Mỗi lần giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử mới đều kéo theo một giai đoạn chờ đợi, thương lượng, đàm phán liên minh – nhưng kết quả vẫn thường là những liên minh mong manh, dễ đổ vỡ.​

Trong khi đó, những vấn đề cốt lõi của đất nước lại không thể chờ đợi. Bulgaria là quốc gia nghèo nhất trong Liên minh châu Âu, cơ sở hạ tầng xuống cấp, đầu tư nước ngoài dè dặt, tình trạng tham nhũng bị coi là kéo dài nhiều năm. Việc liên tục thay chính phủ khiến các kế hoạch cải tổ dài hạn khó được triển khai trọn vẹn, còn các nhà đầu tư thì thiếu một môi trường chính sách ổn định để đưa ra quyết định.​

Khi Eurozone gõ cửa, Sofia vẫn chưa sẵn sàng?

Từ ngày 1/1/2026, Bulgaria chính thức trở thành thành viên thứ 21 của Khu vực đồng tiền chung châu Âu, một cột mốc được kỳ vọng tạo cú hích mới cho hội nhập tài chính, thương mại và đầu tư. Tuy nhiên, bước chuyển sang đồng euro diễn ra đúng vào thời điểm nội bộ chính trị rối ren, dư luận xã hội chia rẽ và niềm tin vào nhà nước đang bị thử thách.​

Ngay trong giai đoạn chuẩn bị gia nhập Eurozone, các khảo sát cho thấy gần một nửa người dân lo ngại về nguy cơ lạm phát, tăng giá sinh hoạt và bất ổn kinh tế khi chuyển đổi đồng tiền. Khi chính phủ liên tục thay đổi, khó có một chiến lược truyền thông và điều hành kinh tế nhất quán đủ mạnh để trấn an người dân và thuyết phục thị trường rằng Bulgaria có thể kiểm soát cú chuyển đổi tiền tệ này.​

Vai trò của Tổng thống và “phép thử” với hệ thống đảng phái

Trong bối cảnh các đảng phái không tìm được tiếng nói chung, quyền lực của Tổng thống Rumen Radev nổi lên rõ rệt thông qua cơ chế chỉ định chính phủ lâm thời. Việc ông tiếp tục phải can thiệp, bổ nhiệm nội các tạm quyền thể hiện một nghịch lý: hiến pháp thiết kế chế độ nghị viện, nhưng trên thực tế, đầu tàu điều phối quá trình chuyển tiếp quyền lực lại là nguyên thủ quốc gia.​

Tuy nhiên, chính phủ lâm thời, dù được kỳ vọng đảm bảo tối thiểu sự vận hành của bộ máy nhà nước, vẫn chỉ mang tính tạm bợ và không có đủ nền tảng chính trị để đưa ra những quyết sách dài hạn. Mỗi nhiệm kỳ tạm quyền mới được hình thành là một lần Bulgaria trì hoãn việc trả lời câu hỏi cốt lõi: liệu hệ thống đảng phái hiện nay còn khả năng tạo ra một đa số cầm quyền ổn định hay không.​

Những mâu thuẫn sâu xa hơn lá phiếu

Đằng sau chuỗi bầu cử bất tận là những đứt gãy xã hội và chính trị kéo dài. Bulgaria trải qua nhiều năm tranh luận gay gắt về tham nhũng, cải cách tư pháp, định hướng phát triển kinh tế và vị trí của mình trong EU. Sự trỗi dậy của các lực lượng chính trị mới, cùng với mâu thuẫn giữa cũ và mới, giữa “ổn định” và “thay đổi”, đã khiến các cuộc thương lượng liên minh trở nên đầy tính đối kháng hơn là nhượng bộ.​

Các cuộc biểu tình quy mô lớn cuối năm 2025, vốn góp phần khiến chính phủ Zhelyazkov phải từ chức, cho thấy khoảng cách không nhỏ giữa kỳ vọng của người dân và khả năng đáp ứng của giới cầm quyền. Khi niềm tin suy giảm, mỗi cuộc bầu cử mới không còn là cơ hội làm lại từ đầu, mà dần biến thành một vòng lặp thất vọng, nơi cử tri khó tìm thấy lực lượng chính trị đủ thuyết phục để gửi gắm tương lai.​

Cơ hội từ khủng hoảng: liệu có?

Dù bức tranh hiện tại khá u ám, chuỗi bầu cử liên tiếp cũng buộc các đảng phái phải đối diện với một thực tế: nếu tiếp tục đóng khung trong những đường ranh đỏ tuyệt đối, không ai có thể cầm quyền lâu dài. Áp lực của cử tri, sức ép từ EU về cải thiện quản trị, cùng nhu cầu tiếp cận hiệu quả các quỹ hỗ trợ cho phát triển có thể tạo động lực buộc các lực lượng chính trị phải điều chỉnh chiến lược, sẵn sàng thỏa hiệp hơn.​

Trong bối cảnh Bulgaria cần giải ngân nguồn vốn EU để nâng cấp hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư và đẩy lùi tham nhũng, một chính phủ ổn định không chỉ là vấn đề chính trị, mà còn là điều kiện sống còn về kinh tế. Cuộc bầu cử sắp tới, dù là lần thứ tám trong bốn năm, vẫn mang ý nghĩa quyết định: hoặc là bước đi tiếp theo trong vòng xoáy bế tắc, hoặc là khởi đầu cho một trật tự chính trị mới, nơi các thỏa hiệp thực chất thay thế những khẩu hiệu đối đầu.​

Niềm tin của cử tri Bulgaria đã bị bào mòn qua nhiều lần bỏ phiếu không đem lại thay đổi như kỳ vọng, nhưng tương lai của nền dân chủ nước này rốt cuộc vẫn sẽ được định đoạt trong chính lá phiếu của họ. Câu hỏi không còn chỉ là đảng nào thắng, mà là liệu sẽ xuất hiện một đa số đủ trách nhiệm để dừng lại “cuộc khủng hoảng lá phiếu bất tận” và đưa Bulgaria thoát khỏi tình trạng lửng lơ giữa cải cách và trì trệ.​