Pháp siết “cửa ngõ” nhập khẩu nông sản có dư lượng chất cấm

CH Pháp – Quyết định chuẩn bị được Chính phủ Pháp ban hành nhằm đình chỉ nhập khẩu các lô hàng thực phẩm có dư lượng những hoạt chất đã bị cấm tại Liên minh châu Âu (EU), đánh dấu bước đi cứng rắn hơn trong bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và bảo vệ nông dân nội khối trước cạnh tranh bị coi là “không công bằng”.​

Theo tuyên bố của Thủ tướng Sébastien Lecornu, một nghị định mới sẽ tạm dừng nhập khẩu thực phẩm có chứa dư lượng các hoạt chất như mancozeb, glufosinate, thiophanate-methyl và carbendazim, vốn là những chất dùng trong thuốc trừ nấm, thuốc diệt cỏ nhưng đã bị cấm hoàn toàn với nhà sản xuất châu Âu. Về mặt nguyên tắc, điều này đồng nghĩa nông sản được sản xuất ở các nước thứ ba bằng các hóa chất mà nông dân EU không được phép sử dụng sẽ không còn “tấm vé” an toàn để vào thị trường Pháp như trước.​

Bộ Nông nghiệp Pháp cho biết văn bản dự kiến được công bố ngày 7/1, song để có hiệu lực nước này vẫn phải chờ Ủy ban châu Âu xem xét trong thời hạn 10 ngày. Đây là điểm then chốt: trong một thị trường chung, mọi động thái siết nhập khẩu đơn phương của một quốc gia thành viên đều phải dung hòa giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe, nguyên tắc thương mại nội khối và cam kết với các đối tác bên ngoài.​

Danh mục chịu tác động trải dài từ các loại quả nhiệt đới đến nông sản ôn đới: bơ, xoài, ổi, trái cây có múi, nho, táo xuất xứ Nam Mỹ hoặc các khu vực khác, cùng với dưa, anh đào, dâu tây và khoai tây. Các sản phẩm này, nếu bị phát hiện có dư lượng những hoạt chất nêu trên, sẽ không được phép nhập khẩu vào lãnh thổ Pháp cũng như lưu hành trên thị trường trong nước. Về thực chất, đây là một lớp “hàng rào xanh” mới, buộc nhà sản xuất ngoài EU muốn giữ thị phần phải điều chỉnh quy trình canh tác cho tương thích với chuẩn mực châu Âu.​

Bối cảnh chính trị – xã hội phía sau quyết định này không kém phần quan trọng. Ngành nông nghiệp Pháp thời gian qua chịu sức ép từ nhiều phía: dịch viêm da nổi cục trên gia súc gây thiệt hại kinh tế, chi phí đầu vào tăng, yêu cầu chuyển đổi xanh, trong khi giá bán và thu nhập của nông dân không tăng tương xứng. Làn sóng phản đối kéo dài của nông dân đối với hiệp định thương mại tự do giữa EU và khối Mercosur cho thấy tâm lý bất mãn với việc mở cửa thị trường cho nông sản Nam Mỹ mà họ cho là được sản xuất với tiêu chuẩn môi trường và an toàn thấp hơn nhưng lại có lợi thế giá thành.​

Trong bối cảnh đó, việc siết kiểm soát dư lượng chất cấm trong hàng nhập khẩu được xem như “tín hiệu chính trị” gửi tới cộng đồng nông dân: nhà nước không bỏ mặc họ trước cạnh tranh từ hàng ngoại giá rẻ. Khi hiệp định EU – Mercosur dự kiến được đưa ra bàn thảo vào ngày 12/1, động thái của Paris còn mang ý nghĩa gây sức ép với chính các thể chế châu Âu, đòi hỏi mọi cam kết mở cửa thị trường phải đi kèm cơ chế bảo đảm không làm suy yếu tiêu chuẩn môi trường và an toàn thực phẩm mà EU đã xây dựng.​

Ở góc độ kỹ thuật, việc áp dụng lệnh đình chỉ nhập khẩu dựa trên dư lượng chất cấm đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống kiểm soát biên giới và kiểm nghiệm. Các cơ quan chức năng Pháp sẽ buộc phải tăng tần suất lấy mẫu, phân tích dư lượng để tránh rủi ro tranh chấp thương mại khi lô hàng bị từ chối. Với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ở các nước đang phát triển, chi phí tuân thủ tiêu chuẩn EU sẽ tăng lên, từ việc thay đổi loại thuốc bảo vệ thực vật đến đầu tư chứng nhận, truy xuất nguồn gốc.​

Tuy nhiên, không thể phủ nhận xu hướng chung của thị trường châu Âu: các chuẩn mực liên quan đến sức khỏe người tiêu dùng và môi trường ngày càng trở thành “giấy thông hành” bắt buộc. Những nhà cung cấp chủ động chuyển đổi sớm – giảm phụ thuộc vào hóa chất, cải thiện hệ thống quản lý an toàn thực phẩm – có thể biến sức ép hiện tại thành lợi thế cạnh tranh lâu dài, trong khi các mô hình sản xuất chậm thích ứng dễ bị loại khỏi cuộc chơi.​

Với chính nước Pháp, bước đi lần này cũng là phép thử cho khả năng cân bằng giữa hai vai trò: một mặt là nền kinh tế mở gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu, mặt khác là quốc gia nông nghiệp lớn trong lòng EU với yêu cầu ngày càng gay gắt từ cử tri nông thôn. Cách Paris xử lý các phản ứng từ đối tác thương mại và từ chính Brussels sẽ góp phần định hình đường biên mới giữa tự do thương mại và bảo hộ dựa trên tiêu chuẩn sức khỏe – môi trường trong giai đoạn tới.