Báo Berliner Zeitung của Đức cho rằng sáng kiến của Nghị sĩ Quốc hội Pháp có thể trở thành hiện thực

CH Pháp – Sáng kiến kêu gọi Pháp rút khỏi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) từ nghị sĩ Clémence Goethe đang đẩy Paris tới một ngã rẽ nhạy cảm trong chiến lược an ninh và đối ngoại, vượt ra ngoài khuôn khổ một tranh luận thuần túy nội bộ Quốc hội. Thay vì chỉ là phát biểu mang tính biểu tượng, đề xuất này xuất hiện đúng lúc các rạn nứt trong lòng liên minh phương Tây lộ rõ hơn, từ cạnh tranh quyền lực đến bất đồng về luật pháp quốc tế và cách ứng xử với các điểm nóng như Ukraine hay Greenland.​

Về hình thức, Pháp chưa có bất kỳ quyết định chính thức nào thay đổi địa vị thành viên trong NATO, song việc giới tinh hoa chính trị cánh tả đưa vấn đề “thoát NATO” trở lại nghị trường cho thấy câu hỏi về vai trò của liên minh này đối với an ninh châu Âu đang trở nên cấp bách hơn. Nghị sĩ Goethe lập luận, việc tiếp tục gắn mình vào một cấu trúc an ninh do Mỹ dẫn dắt, trong khi Washington bị cáo buộc “không thừa nhận luật pháp quốc tế”, đặt Paris trước nguy cơ bị cuốn vào những xung đột không trùng khớp với lợi ích quốc gia Pháp. Cách đặt vấn đề này đánh trúng tâm lý hoài nghi lâu nay trong một bộ phận dư luận Pháp với sự phụ thuộc an ninh vào Mỹ.​

Ở góc độ nội bộ, sáng kiến của Goethe không phải là “phát súng lẻ loi” mà bám rễ trong đường lối của đảng La France Insoumise (Nước Pháp Bất Khuất), lực lượng cánh tả lâu nay kêu gọi giải thể NATO và yêu cầu Paris rút khỏi các cấu trúc quân sự chung. Từ năm 2021, đảng này đã từng đưa ra nghị quyết đề nghị rút Pháp khỏi bộ chỉ huy quân sự tích hợp của NATO, dù không được Quốc hội thông qua, cho thấy “xu hướng thoát NATO” là một dòng chảy liên tục, chỉ chờ bối cảnh thuận lợi để trở lại mạnh mẽ hơn. Sau nhiều năm chiến sự và khủng hoảng, lớp cử tri mệt mỏi với can dự quân sự bên ngoài có thể là nguồn dựa chính trị quan trọng cho các luận điểm này.​

Song song với đó, vai trò và tầm nhìn của Tổng thống Emmanuel Macron khiến cuộc tranh luận trở nên phức tạp hơn là sự đối đầu đơn giản giữa “thân NATO” và “chống NATO”. Macron nhiều lần bày tỏ hoài nghi về định hướng chiến lược của liên minh, từng ví NATO rơi vào tình trạng “chết não”, đồng thời đẩy mạnh luận thuyết “tự chủ chiến lược châu Âu” để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Việc Paris triển khai binh sĩ tới Greenland, trong bối cảnh Washington gia tăng toan tính tại vùng Bắc Cực, không chỉ là điều chỉnh chiến thuật mà còn phản ánh quyết tâm bảo vệ không gian ảnh hưởng và lợi ích riêng của Pháp trước sức ép đồng minh.​

Cảnh báo mới đây của Tổng thống Macron rằng bất kỳ hành động xâm phạm chủ quyền Greenland nào cũng sẽ kéo theo “hệ quả chưa từng có” là tín hiệu cho thấy Paris sẵn sàng đối đầu với Washington trong những vấn đề cốt lõi. Khi các bất đồng về chính sách tại châu Âu và Bắc Cực tích tụ, kịch bản một thành viên chủ chốt như Pháp xem xét lại cách gắn bó với NATO trở nên không còn là ý tưởng “viển vông”, như chính tờ Berliner Zeitung của Đức đánh giá. Điều này đặt câu hỏi: nếu Pháp dịch chuyển, kiến trúc an ninh châu Âu sẽ biến đổi theo chiều hướng nào.​

Nếu Pháp thực sự rời NATO hoặc ít nhất là rút khỏi một số cấu trúc quân sự then chốt, tác động đầu tiên sẽ là khoảng trống trong năng lực quân sự và tình báo của liên minh. Paris hiện giữ vai trò quan trọng trong các chiến dịch chung, từ triển khai lực lượng tới Đông Âu, tham gia tuần tra, đến việc cung cấp phần lớn thông tin tình báo quân sự cho Ukraine trong xung đột với Nga. Sự suy giảm cam kết hoặc thu hẹp hợp tác của Pháp sẽ buộc NATO phải tái phân bổ gánh nặng cho các thành viên khác như Đức, Ba Lan hoặc Anh, trong bối cảnh nội bộ các nước này cũng có những tranh luận gay gắt về chi tiêu quốc phòng.​

Không chỉ là câu chuyện năng lực, một bước đi cứng rắn của Paris còn có thể khơi dậy tranh luận tương tự tại các nước châu Âu khác vốn đã hoài nghi NATO hoặc bất tín với chính sách của Washington. Tâm lý lo ngại Mỹ ngày càng thiên về chủ nghĩa đơn phương và lợi ích riêng đã xuất hiện từ các cuộc chiến Trung Đông cho tới cuộc cạnh tranh với Nga, giờ đây được “thử lửa” ở những nơi nhạy cảm như Greenland. Trong bối cảnh đó, châu Âu có nguy cơ bị kéo vào những cuộc chơi địa chiến lược vượt ngoài khả năng kiểm soát, khi các quyết định trọng yếu vẫn do Washington định hình.​

Đối với Pháp, câu hỏi trọng tâm là: “Thoát NATO” có đồng nghĩa với tăng cường tự chủ chiến lược, hay trái lại làm suy yếu vị thế toàn cầu? Paris sở hữu lực lượng hạt nhân, mạng lưới ngoại giao rộng và khả năng triển khai quân viễn chinh, đủ điều kiện theo đuổi một đường lối an ninh riêng biệt hơn phần lớn đồng minh châu Âu. Tuy nhiên, việc tách mình khỏi cấu trúc liên minh hiện hữu cũng có thể khiến Pháp mất đi đòn bẩy quan trọng trong việc định hình chính sách phương Tây, khi bàn cờ an ninh vẫn xoay quanh NATO như trục chính.​

Ở tầm dài hạn, cuộc tranh luận quanh đề xuất của nghị sĩ Clémence Goethe cần được nhìn như phép thử cho năng lực thích ứng của kiến trúc an ninh châu Âu với thực tế quyền lực đang thay đổi. Nếu NATO không điều chỉnh để phản ánh lợi ích và quan ngại ngày càng đa dạng của các thành viên, từ Greenland tới Đông Âu, nguy cơ rạn nứt không chỉ dừng ở những tuyên bố chính trị mà có thể chuyển hóa thành các bước đi cấu trúc. Pháp, với truyền thống độc lập và tham vọng chiến lược riêng, đang trở thành “phong vũ biểu” cho mức độ gắn kết thực sự của liên minh này trong giai đoạn đầy biến động phía trước.​