Nỗi lo khiến Bỉ phản đối dùng tài sản Nga để hỗ trợ Ukraine

Châu Âu – Trước sức ép ngày càng lớn từ Liên minh châu Âu (EU) về việc dùng tài sản Nga bị đóng băng để hỗ trợ Ukraine, Bỉ vẫn kiên quyết nói không vì lo sợ rủi ro pháp lý lẫn đòn đáp trả từ Moskva. Khi các lãnh đạo châu Âu bàn thảo phương án huy động khoảng 246 tỷ USD tài sản Nga đang bị phong tỏa để biến thành nguồn bảo đảm cho các khoản vay dành cho Kiev, Brussels trở thành một trong những điểm nóng tranh cãi gay gắt nhất.​

Thủ tướng Bỉ Bart De Wever thẳng thắn cảnh báo không ai có thể tin rằng Tổng thống Vladimir Putin sẽ bình tĩnh chấp nhận việc tài sản Nga bị tịch thu, đồng thời cho biết Moskva đã nhắn rõ rằng Bỉ và cá nhân ông sẽ phải gánh “hậu quả vĩnh viễn” nếu kế hoạch này được triển khai. Đối mặt trực diện với sức ép từ Nga, EU và cả Mỹ, nhà lãnh đạo theo đường lối dân túy này bỗng trở thành nhân vật ở “tâm bão” trong một cuộc đấu trí địa chính trị phức tạp xoay quanh số tài sản khổng lồ của Nga.​

Nhiều quan chức và chuyên gia châu Âu coi kế hoạch sử dụng tài sản Nga như phép thử quan trọng với khả năng hành động của EU, cả về duy trì năng lực kháng chiến của Ukraine và khẳng định vai trò chiến lược của châu Âu trên trường quốc tế. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo nếu EU thất bại, khả năng hành động của khối sẽ bị tổn hại nghiêm trọng trong nhiều năm, còn giới phân tích cho rằng nguy cơ Ukraine suy kiệt và xung đột lan rộng sang các nước châu Âu khác là kịch bản không thể xem nhẹ.​

Ban đầu, chính EU cũng e dè với ý tưởng động tới dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị đóng băng tại Bỉ, bởi lo ngại tiền lệ tịch thu tài sản quốc gia có thể kéo theo hệ lụy pháp lý và tài chính khó lường. Tuy nhiên, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump dừng hỗ trợ tài chính cho Ukraine và kinh tế châu Âu chật vật, áp lực tìm nguồn tiền thay thế khiến phương án dùng tài sản Nga trở nên cấp bách hơn.​

Moskva đáp lại bằng một chiến dịch gây sức ép nhiều tầng, từ cảnh báo sẵn sàng kiện tụng “nhiều thập kỷ” nếu tài sản bị tịch thu cho tới những tuyên bố đe dọa nặng nề hơn, trong đó Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev từng nói Bỉ có thể “biến mất” nếu Nga thử nghiệm thiết bị lặn không người lái mang đầu đạn hạt nhân Poseidon. Song song, các vụ máy bay không người lái bí ẩn gây gián đoạn hoạt động tại nhiều sân bay châu Âu cũng khiến giới chức khu vực nghi ngờ đây là một phần trong chiến dịch gây bất ổn của Nga, dù Moskva bác bỏ.​

Trên bàn đàm phán quốc tế, số tài sản Nga bị đóng băng còn xuất hiện trong đề xuất hòa bình 28 điểm do Washington đưa ra sau trao đổi với Moskva, trong đó kêu gọi dùng 100 tỷ USD tài sản cho nỗ lực tái thiết Ukraine do Mỹ dẫn dắt, phần còn lại đưa vào quỹ đầu tư chung Mỹ – Nga. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng bùng phát tranh cãi giữa Washington và Brussels, khi châu Âu nhận thấy Mỹ cũng muốn “chạm tay” vào khối tài sản này và có thể sử dụng nó như một lá bài thương lượng riêng.​

Các chuyên gia cảnh báo câu hỏi bây giờ không chỉ là có tịch thu tài sản Nga hay không, mà là ai sẽ làm điều đó, trong bối cảnh Mỹ được cho là sẵn sàng đi trước nếu EU do dự. Điều này càng khoét sâu áp lực lên những lãnh đạo còn lưỡng lự như Thủ tướng De Wever, vốn bị Moskva tìm cách tác động và cũng là người chịu sức ép lớn từ dư luận trong nước.​

Hiện nay, không chỉ Bỉ mà một số nước khác như Italy, Bulgaria, Cộng hòa Czech và Malta cũng bày tỏ do dự, trong khi Hungary và Slovakia thẳng thừng phản đối kế hoạch tịch thu tài sản Nga. Sự chia rẽ này cho thấy chiến thuật khai thác rạn nứt nội bộ EU của Nga đang phát huy hiệu quả nhất định, khiến tiến trình ra quyết sách của khối càng thêm phức tạp.​

Bỉ về phần mình tìm kiếm những bảo đảm cụ thể rằng các nước láng giềng trong EU sẽ chia sẻ rủi ro nếu phát sinh kiện tụng hay các biện pháp trả đũa, đồng thời muốn các quốc gia khác cũng phải cam kết xử lý tài sản Nga đang được giữ tại nước họ. Chính phủ Bỉ khẳng định không phản đối đoàn kết với Ukraine, nhưng không chấp nhận việc một nước thành viên phải “đơn độc gánh hậu quả thảm khốc tiềm tàng” trong khi phần còn lại của khối không chia sẻ đủ trách nhiệm.​

Dù vậy, Brussels vẫn tham gia vào bước đi then chốt mà 25 nước EU vừa thông qua: đóng băng vô thời hạn tài sản Nga và loại bỏ yêu cầu gia hạn lệnh trừng phạt theo chu kỳ 6 tháng, qua đó thu hẹp quyền phủ quyết của Hungary. Tuy nhiên, tại hội nghị thượng đỉnh ngày 18/12, yêu cầu của Bỉ về cơ chế chia sẻ trách nhiệm pháp lý trong trường hợp bị Nga kiện đã khiến kế hoạch chuyển tài sản Nga cho Ukraine rơi vào bế tắc, buộc EU tạm thời gác lại phương án này và chuyển sang chấp thuận gói vay 90 tỷ euro cho Kiev, được bảo đảm bằng ngân sách chung của khối.​

Giới lãnh đạo EU thừa nhận khó có thể đi xa hơn nếu thiếu Bỉ, bởi nước này đang nắm giữ phần lớn tài sản Nga bị phong tỏa và có vai trò trung tâm trong mọi phương án sử dụng nguồn lực đó. Trong khi Ủy ban châu Âu nỗ lực trấn an rằng Bỉ sẽ không phải một mình đối mặt với các vụ kiện hay hành động đáp trả, Brussels vẫn tiếp tục giữ thái độ thận trọng, biến Thủ tướng De Wever thành nhân tố khó lường trong ván cờ tài chính – chính trị xoay quanh số tiền khổng lồ của Nga và tương lai hỗ trợ cho Ukraine.