Ngoại trưởng Mỹ khẳng định không cần Quốc hội cho chiến dịch tại Venezuela

Hoa Kỳ – Phát biểu liên tiếp trên hai đài truyền hình lớn của Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio đã chọn cách định danh chiến dịch quân sự tại Venezuela là “hoạt động thực thi pháp luật”, qua đó tránh phải xin phép Quốc hội theo các quy định về tuyên chiến hay sử dụng vũ lực ở nước ngoài. Cách diễn giải này không chỉ là vấn đề ngôn từ, mà phản ánh tư duy mở rộng thẩm quyền hành pháp trong các chiến dịch đối ngoại nhạy cảm của Washington.​

Theo New York Times, ông Rubio khẳng định Nhà Trắng không cần Quốc hội bật đèn xanh cho chiến dịch quân sự diễn ra ngày 3-1 tại Venezuela, vì đây không phải “xâm lược” mà là hoạt động nhằm thực thi các biện pháp trừng phạt và bảo vệ lợi ích của Mỹ. Lập luận này đặt chiến dịch tại Venezuela vào cùng “khung” pháp lý mà Washington từng sử dụng với nhiều chiến dịch truy quét ma túy, chống khủng bố hay phong tỏa trên biển, nơi nhấn mạnh yếu tố thực thi luật và lệnh hành pháp hơn là một cuộc chiến tranh theo nghĩa truyền thống.​

Ngoại trưởng Mỹ cũng nêu rõ lý do không thông báo trước cho Quốc hội, cho rằng việc chia sẻ kế hoạch có thể dẫn tới rò rỉ, làm lộ thông tin và đe dọa an toàn binh sĩ. Lập luận về “bí mật tác chiến” thường được các chính quyền Mỹ sử dụng khi thực hiện các chiến dịch bất ngờ ở nước ngoài, song cũng làm dấy lên tranh cãi lâu dài về vai trò giám sát của cơ quan lập pháp đối với việc triển khai lực lượng.​

Đi song song với chiến dịch quân sự là chiến lược “phong tỏa” kinh tế – năng lượng mà Washington đang áp đặt quanh Venezuela. Ông Rubio cho biết Mỹ duy trì lệnh phong tỏa quân sự, ngăn các tàu chở dầu nằm trong danh sách trừng phạt ra vào Venezuela, coi đây là đòn bẩy chính cho đến khi “nhìn thấy những thay đổi” từ phía Caracas. Cách diễn đạt đặt lợi ích quốc gia của Mỹ lên hàng đầu, đồng thời lồng ghép mục tiêu “tương lai tốt đẹp hơn cho người dân Venezuela”, phản ánh cách Washington kết hợp lợi ích chiến lược với ngôn ngữ về dân chủ và nhân quyền.​

Ở góc độ quân sự, sự hiện diện kéo dài của hải quân Mỹ tại vùng biển Caribbean cho thấy chiến lược tạo sức ép nhiều tầng lên chính quyền Venezuela. Các tàu chiến không chỉ đóng vai trò phong tỏa mà còn là biểu tượng răn đe, thể hiện khả năng can thiệp nhanh chóng nếu tình hình leo thang. Việc sử dụng công cụ hải quân cũng hạn chế phần nào rủi ro chính trị trong nước, vì khác với triển khai bộ binh, sự hiện diện ngoài khơi thường ít gây tranh cãi hơn trong dư luận Mỹ.​

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là cách định nghĩa chiến dịch tại Venezuela như “thực thi pháp luật” có thể làm mờ ranh giới giữa chiến tranh và các hoạt động an ninh đối ngoại. Khi hành pháp có thể sử dụng vũ lực ở nước ngoài mà không cần Quốc hội phê chuẩn, nguy cơ mở rộng can dự quân sự theo từng bước nhỏ nhưng kéo dài là điều khiến nhiều nghị sĩ và nhà phân tích lo ngại. Tranh luận về quyền lực chiến tranh (war powers) vì thế sẽ tiếp tục nóng lên, nhất là khi mỗi tiền lệ mới đều có thể được viện dẫn cho các quyết định tương lai.​

Đối với Venezuela, lệnh phong tỏa dầu mỏ là đòn đánh trực diện vào “huyết mạch” kinh tế, khi dầu vẫn là nguồn thu chủ đạo của quốc gia Nam Mỹ này. Mục tiêu “làm tê liệt nguồn thu của chế độ”, như lời ông Rubio, thực chất là chiến lược buộc chính quyền Caracas phải nhượng bộ trước sức ép kinh tế – tài chính, trong khi vẫn tuyên bố không nhằm vào người dân. Dù vậy, kinh nghiệm từ nhiều cuộc trừng phạt cho thấy cái giá thường đổ lên vai người dân trước tiên, từ lạm phát, thiếu hàng thiết yếu đến suy giảm dịch vụ công.​

Về mặt đối nội, tuyên bố mạnh mẽ của Ngoại trưởng Mỹ cũng mang màu sắc chính trị trong bối cảnh Washington luôn tranh luận gay gắt về vai trò của Mỹ tại Mỹ Latinh. Lập trường cứng rắn trước Caracas giúp chính quyền Mỹ khẳng định hình ảnh kiên quyết với các chính phủ bị xem là thù địch, đồng thời gửi thông điệp tới các đồng minh và đối thủ trong khu vực về quyết tâm duy trì trật tự mà Washington mong muốn.​

Trong dài hạn, cách Mỹ xử lý hồ sơ Venezuela sẽ trở thành phép thử cho mức độ cân bằng giữa sức ép, can dự quân sự và giải pháp ngoại giao. Nếu chiến dịch phong tỏa và các hành động quân sự được kéo dài mà không đi kèm lộ trình đối thoại chính trị, nguy cơ đẩy Venezuela sâu hơn vào vòng xoáy khủng hoảng là điều khó tránh khỏi. Bài toán giữa lợi ích chiến lược của Mỹ và ổn định, phát triển bền vững của Venezuela vì vậy vẫn còn bỏ ngỏ, vượt xa khuôn khổ của một tuyên bố ngắn trên truyền hình của ngoại trưởng.