Venezuela giữa tuần lễ quốc tang và bài toán hàn gắn sau chiến dịch quân sự của Mỹ​

Venezuela – Ngày 6/1, quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez tuyên bố quốc tang 7 ngày để tưởng niệm các quân nhân và dân thường thiệt mạng trong chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành hôm 3/1, chiến dịch đã dẫn tới việc bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro và làm rung chuyển sâu sắc đời sống chính trị – xã hội tại Caracas.​

Theo thông tin công bố từ Havana và Caracas, tổng cộng 55 quân nhân Cuba và Venezuela đã được xác nhận thiệt mạng trong cuộc đột kích, trong đó Cuba thông báo 32 quân nhân tử trận, gồm cả ba sĩ quan cấp cao thuộc Bộ Nội vụ, còn phía Venezuela công bố danh sách 23 quân nhân hy sinh, có 5 đô đốc trong số này. Con số thương vong thực tế có thể cao hơn khi các nguồn độc lập và một số quan chức giấu tên nói tới hàng chục người chết, bao gồm binh sĩ cận vệ tổng thống và dân thường, trong bối cảnh cuộc điều tra chính thức vẫn đang tiếp diễn.​

Trong bài phát biểu được truyền hình trực tiếp, bà Delcy Rodríguez gọi những người ngã xuống là “thanh niên, phụ nữ và nam giới đã hy sinh mạng sống để bảo vệ Venezuela và Tổng thống Nicolás Maduro”, đồng thời khẳng định tuần lễ quốc tang là lời tri ân và cũng là cam kết chính trị rằng những cái chết này sẽ được sử dụng như một động lực để tái khẳng định chủ quyền. Các nghi lễ tưởng niệm, diễu hành quân đội và cầu nguyện tập thể được lên kế hoạch tại nhiều địa phương, vừa để xoa dịu tổn thương tinh thần trong xã hội, vừa củng cố hình ảnh một nhà nước vẫn đang kiểm soát tình hình sau cú sốc quân sự hiếm có.​

Ở góc độ an ninh – chính trị nội bộ, sắc lệnh tình trạng khẩn cấp được chính phủ Venezuela ban bố sau vụ tấn công yêu cầu lực lượng cảnh sát và an ninh “ngay lập tức truy tìm và bắt giữ trên phạm vi toàn quốc” những cá nhân bị cáo buộc hỗ trợ hoặc cổ vũ cho cuộc tấn công vũ trang của Mỹ. Điều này cho thấy Caracas không chỉ xem chiến dịch vừa qua là một hành động quân sự từ bên ngoài, mà còn là phép thử đối với sự trung thành của lực lượng vũ trang và mạng lưới chính trị trong nước, mở ra giai đoạn thanh lọc và siết chặt kiểm soát đối với các nhóm bị coi là thân Washington hoặc có xu hướng đối lập.​

Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López cáo buộc binh sĩ Mỹ đã sát hại lực lượng cận vệ của Tổng thống Maduro ngay trước khi tiến hành bắt giữ, một cáo buộc nếu được chứng minh sẽ càng khoét sâu tranh cãi về tính hợp pháp và tương xứng của việc sử dụng vũ lực xuyên biên giới. Trong bối cảnh vốn đã căng thẳng giữa Caracas và Washington, chi tiết này củng cố thêm luận điểm của chính quyền Venezuela rằng đây không chỉ là một chiến dịch “nhắm mục tiêu”, mà là hành động can thiệp trực tiếp nhằm làm thay đổi cấu trúc quyền lực ở một quốc gia có chủ quyền.​

Trên bình diện khu vực, sự kiện này nối dài tranh luận kéo dài nhiều thập kỷ về ranh giới giữa “bảo vệ dân chủ” và “can thiệp” trong quan hệ Mỹ – Mỹ Latinh. Việc Cuba chịu thiệt hại nhân mạng đáng kể và ngay lập tức tuyên bố quốc tang hai ngày để tưởng niệm 32 quân nhân tử trận cho thấy mạng lưới an ninh – quân sự giữa Havana và Caracas đang được duy trì ở mức rất chặt chẽ, từ đó khiến bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Venezuela đều có nguy cơ kéo theo hiệu ứng dây chuyền trong toàn bộ khu vực Caribe.​

Trong nước, tuần lễ quốc tang được xem là bước đi vừa mang tính biểu tượng, vừa mang tính chiến lược nhằm củng cố tính chính danh của quyền Tổng thống Delcy Rodríguez sau khi quân đội công nhận bà là người điều hành đất nước trong giai đoạn quá độ. Bằng việc gắn thông điệp đoàn kết dân tộc với hình ảnh “những liệt sĩ bảo vệ Tổ quốc và Tổng thống Maduro”, giới lãnh đạo Venezuela đang nỗ lực biến mất mát quân sự thành vốn chính trị, đồng thời gửi tín hiệu rằng mọi tranh luận về tương lai quyền lực nên được đặt trên nền tảng chủ quyền và an ninh quốc gia trước tiên.​

Tuy vậy, phía sau không khí tưởng niệm là một thực tế nhân đạo đáng lo ngại: theo các đánh giá gần đây của Liên hợp quốc, hơn 1/4 dân số Venezuela đang cần được hỗ trợ khẩn cấp, trong đó việc tiếp cận lương thực, y tế và dịch vụ cơ bản đã bị bào mòn bởi khủng hoảng kinh tế kéo dài, trừng phạt và đứt gãy chuỗi cung ứng. Chiến dịch quân sự và vòng xoáy bất ổn mới đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng này, khi nguồn lực nhà nước bị hút vào ưu tiên an ninh, dòng kiều hối có thể suy giảm và nguy cơ làn sóng di cư mới gia tăng về hướng các nước láng giềng.​

Trong bối cảnh đó, tuần lễ quốc tang 7 ngày của Venezuela không chỉ là khoảng lặng dành cho những người đã mất, mà còn là thời gian thử thách năng lực điều hành của chính quyền lâm thời, sự gắn kết của quân đội và sức chịu đựng của xã hội trước một chuỗi biến cố dồn dập. Sau tiếng súng của chiến dịch quân sự, những gì còn lại là một bài toán dài hơi về hòa giải dân tộc, khôi phục thể chế và ổn định kinh tế – những mục tiêu chỉ có thể đạt được nếu các bên liên quan, trong và ngoài Venezuela, chấp nhận quay trở lại bàn đối thoại thay vì tiếp tục lựa chọn giải pháp bạo lực.