Nghị viện châu Âu siết kế hoạch giảm bồi thường chậm chuyến bay

Châu Âu – Nghị viện châu Âu (EP) vừa nhất trí giữ nguyên và siết chặt thêm một loạt quy định bảo vệ hành khách hàng không, bác bỏ hoàn toàn các đề xuất giảm bồi thường chậm chuyến và thu phí hành lý xách tay của nhóm nước thành viên Liên minh châu Âu (EU).​

Trong phiên họp toàn thể ngày 21/1, EP đã thông qua lập trường chính thức về cải cách khung pháp lý quyền của khách hàng không, với 632 phiếu thuận, 15 phiếu chống và 9 phiếu trắng, đánh dấu bước ngoặt sau 11 năm bế tắc giữa các định chế EU quanh bộ quy định có hiệu lực từ năm 2004. Mục tiêu của lần sửa đổi này là cập nhật các quy tắc bồi thường và hỗ trợ trong bối cảnh thị trường hàng không thay đổi sâu sắc với sự bùng nổ của các hãng giá rẻ và lưu lượng hành khách tăng mạnh.​

Trọng tâm của lập trường vừa được thông qua là bảo vệ “ngưỡng 3 giờ” chậm chuyến để được bồi thường – chuẩn mực vốn được xác lập qua án lệ của Tòa án Công lý EU. EP thẳng thừng bác đề xuất của Hội đồng EU nâng ngưỡng lên 4 giờ đối với các đường bay dưới 3.500 km và 6 giờ với các hành trình dài hơn, đồng thời loại bỏ phương án hạ trần bồi thường xuống 500 euro thay cho mức hiện hành 300–600 euro tùy cự ly.​

Báo cáo viên của EP về hồ sơ này, nghị sĩ Andrey Novakov thuộc Nhóm Đảng Nhân dân châu Âu (PPE), mô tả ngưỡng 3 giờ, các mẫu đơn đòi bồi thường được chuẩn hóa sẵn và những đảm bảo pháp lý đi kèm là những “lằn ranh đỏ” không thể xâm phạm. Ông khẳng định Nghị viện sẵn sàng ủng hộ một ngành hàng không khỏe mạnh, nhưng không chấp nhận để sự phát triển đó đánh đổi bằng việc cắt giảm quyền lợi hành khách.​

Cùng với việc giữ nguyên ngưỡng chậm chuyến, EP cũng củng cố mạnh quyền mang hành lý xách tay miễn phí trên máy bay. Văn bản được thông qua nêu rõ mỗi hành khách có quyền mang miễn phí một vật dụng cá nhân và một kiện hành lý xách tay nhỏ với tổng kích thước tối đa 100 cm và trọng lượng không quá 7 kg, chấm dứt xu hướng lạm thu phí mà nhiều hãng giá rẻ bị chỉ trích lâu nay.​

Một điểm nhấn khác là nghĩa vụ chủ động của hãng hàng không trong thủ tục bồi thường. Theo lập trường của EP, các hãng phải gửi mẫu đơn yêu cầu bồi thường đã được điền sẵn những thông tin cơ bản cho hành khách trong vòng 48 giờ kể từ khi chuyến bay bị hủy hoặc chậm, nhằm rút gọn quá trình và giảm tình trạng người dân bỏ cuộc vì thủ tục rườm rà.​

Để tránh những tranh chấp kéo dài quanh khái niệm “sự kiện bất khả kháng”, EP yêu cầu liệt kê rõ các tình huống cho phép hãng được miễn trách nhiệm bồi thường. Các trường hợp được nêu gồm thiên tai, va chạm với chim hay tình trạng thiếu nhiên liệu tại sân bay, với điều kiện đây là những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát hợp lý của hãng.​

Đáng chú ý, các cuộc đình công nói chung không được coi là tình huống bất khả kháng, trừ khi yêu sách của người đình công thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan công quyền chứ không phải của chính hãng hàng không. Cách tiếp cận này được đánh giá là siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải hàng không trong việc duy trì hoạt động ổn định và chủ động đối thoại với người lao động.​

Lập trường mới của EP cũng dành sự quan tâm đặc biệt tới hành khách khuyết tật hoặc hạn chế khả năng vận động. Văn bản nêu rõ họ phải được bồi thường nếu lỡ chuyến do thiếu hỗ trợ tại sân bay, đồng thời khẳng định quyền được ưu tiên lên máy bay cho nhóm hành khách này, cùng phụ nữ mang thai và gia đình có trẻ nhỏ.​

Các hãng bị yêu cầu bố trí miễn phí chỗ ngồi cho trẻ em dưới 14 tuổi bên cạnh người lớn đi kèm, chấm dứt tình trạng phải trả thêm phí nếu muốn ngồi cạnh con mình. Theo giới lập pháp châu Âu, đây là một trong những quyền cơ bản mà hành khách, đặc biệt là các gia đình, có thể kỳ vọng khi mua vé máy bay.​

Giải thích cho hướng tiếp cận cứng rắn với những khoản phụ thu, ông Andrey Novakov cho rằng cần đặt dấu chấm hết cho những thực tiễn bị coi là thiếu minh bạch và lạm thu trong ngành. Ông nhấn mạnh việc mua một tấm vé được quảng cáo là “giá rẻ” nhưng sau đó bị cộng thêm chi phí cao cho hành lý xách tay là điều “không thể chấp nhận về mặt đạo đức”.​

Tại nghị trường, Phó chủ nhiệm Ủy ban Giao thông và Du lịch của EP, ông Virginijus Sinkevičius, đánh giá kết quả bỏ phiếu với đa số áp đảo là thông điệp rõ ràng về sự đoàn kết của Nghị viện trong việc bảo vệ quyền cơ bản của hành khách. Theo ông, những quyền này bao gồm được ngồi cạnh con cái mà không phải trả thêm tiền, được mang theo hành lý xách tay và được hỗ trợ đầy đủ khi có khuyết tật.​

Trong khi đó, tổ chức vận động hành lang Airlines for Europe (A4E), đại diện cho nhiều hãng hàng không lớn của châu Âu, bày tỏ thất vọng trước lập trường của EP. Tổng giám đốc Ourania Georgoutsakou lập luận rằng việc duy trì các quy định hiện hành không giải quyết được gốc rễ vấn đề chậm chuyến, vốn đã tăng tới 114% trong 15 năm qua do nhiều nguyên nhân ngoài tầm can thiệp của hãng.​

Bà Georgoutsakou cũng cảnh báo chi phí thực thi bộ quy định về quyền hành khách đã lên đến khoảng 8,1 tỷ euro, trong bối cảnh ngành hàng không châu Âu đồng thời phải gánh thêm chi phí nhiên liệu bền vững và các nghĩa vụ môi trường ngày càng khắt khe. Theo A4E, gánh nặng chi phí này có nguy cơ làm suy giảm năng lực cạnh tranh của các hãng khu vực so với những đối thủ ngoài EU.​

Với việc EP đã chốt lập trường, hồ sơ cải cách nay được chuyển trở lại Hội đồng EU – nơi tập hợp đại diện các chính phủ thành viên. Nếu hai bên tiếp tục bất đồng, tiến trình sẽ bước vào giai đoạn hòa giải với các cuộc đàm phán ba bên giữa EP, Hội đồng và Ủy ban châu Âu.​

Nguy cơ được nhiều nhà quan sát nhắc tới là toàn bộ quá trình cải cách có thể tiếp tục rơi vào bế tắc nếu không tìm được điểm đồng thuận chính trị. Trong kịch bản đó, bộ quy định năm 2004 – vốn bị chỉ trích là chưa theo kịp thực tế thị trường hàng không – sẽ tiếp tục được áp dụng, trong khi hành khách và hãng bay vẫn phải hoạt động trong một khung pháp lý gây tranh cãi.​