Mùa đông khắc nghiệt của người vô gia cư trên hè phố Dresden

Sachsen – Những đợt rét đậm với nền nhiệt xuống dưới 0 độ C đang biến các vỉa hè ở Dresden thành phép thử sinh tồn khắc nghiệt đối với những người không có chỗ ở ổn định. Giữa cái lạnh cắt da, hệ thống hỗ trợ xã hội của thành phố – từ trung tâm sinh hoạt ban ngày đến quán cà phê đêm, từ giường trú ẩn khẩn cấp đến những chiếc túi ngủ phát miễn phí – cho thấy rõ cả nỗ lực đáng kể lẫn những khoảng trống khó khỏa lấp.​

Phòng chờ ấm giữa một thành phố lạnh

Ở Dresden, những không gian như trung tâm sinh hoạt ban ngày “Schorsch” trở thành điểm tựa hiếm hoi để người vô gia cư tạm rời khỏi nhịp sống đầy căng thẳng ngoài đường phố. Tại đây, họ có thể giặt giũ, tắm rửa, ăn một bữa nóng và đơn giản là được ngồi trong căn phòng đủ ấm để cơ thể kịp hồi lại trước khi đêm xuống. Nhân viên xã hội mô tả những nơi này như “hòn đảo” tách khỏi trật tự đô thị thường ngày, nơi con người không chỉ nhận được dịch vụ tối thiểu mà còn có cơ hội nối lại các mối liên hệ và tiếp cận những hỗ trợ sâu hơn như tư vấn, giới thiệu chỗ ở, trợ giúp giấy tờ.​

Tuy vậy, những “ốc đảo” này chỉ mở cửa vài buổi mỗi tuần, nghĩa là sự an toàn và ấm áp chỉ mang tính tạm thời. Khoảng trống lớn nhất vẫn nằm ở thời điểm sau khi cửa trung tâm đóng lại, khi nhiệt độ bắt đầu tụt xuống và thành phố trở nên yên ắng hơn trên bề mặt – nhưng lại nguy hiểm hơn đối với những ai phải ngủ ngoài trời.​

Một đêm dài hơn 8 tiếng

Các nhà thờ, tổ chức tôn giáo và phúc lợi tại Dresden đang vận hành các quán cà phê đêm và chỗ ngủ khẩn cấp, nơi người vô gia cư được vào trong nhà từ 20 giờ tối đến 7 giờ sáng hôm sau, có giường, chăn và chút đồ ăn nóng. Thành phố cũng bố trí hàng trăm chỗ ngủ trong các cơ sở lưu trú cho người vô gia cư, cùng với giường khẩn cấp tại các khu nhà tạm. Tuy nhiên, con số giường sẵn có vẫn không theo kịp nhu cầu khi đông đến, nhất là trong những đợt rét sâu với nhiệt độ xuống mức âm hai con số.​

Không phải ai cũng có thể hoặc muốn bước vào một phòng ngủ tập thể chật kín người lạ. Thú nuôi, đặc biệt là chó – vốn là điểm tựa tinh thần quan trọng của nhiều người sống trên đường – thường không được phép vào nơi trú ẩn, buộc chủ của chúng phải đứng trước lựa chọn: ngủ ấm mà xa con vật là chỗ dựa duy nhất, hay chấp nhận ở ngoài cùng nó. Những người vướng vào rượu, ma túy cũng có nguy cơ bị từ chối hoặc tự né tránh các không gian có quy tắc nghiêm ngặt, khiến họ càng dễ rơi vào vùng tối của hệ thống hỗ trợ.​

Khi túi ngủ trở thành “thiết bị sinh tồn”

Với những người như Anastasia – người phụ nữ 35 tuổi từng phải ngủ trong rừng đến cuối tháng 11 – chuẩn bị cho đêm đông lạnh lẽo không chỉ là tìm một mái che tạm bợ. Các trung tâm ban ngày cung cấp túi ngủ dày, quần áo ấm, giày, mũ, găng tay… như một dạng “bộ công cụ sinh tồn” để họ có thể chống chọi trong những không gian không có hệ thống sưởi hay ngoài trời. Những chiếc túi ngủ được thiết kế chịu được nhiệt độ âm là ranh giới mỏng manh giữa một đêm lạnh khó ngủ và nguy cơ hạ thân nhiệt dẫn đến tử vong.​

Nhưng túi ngủ không thể giải quyết vấn đề ẩm ướt – thứ mà nhiều người vô gia cư mô tả là kẻ thù số một trong mùa đông. Khi quần áo và túi ngủ bị dính nước mưa hoặc tuyết, chúng rất khó khô trở lại trong điều kiện lạnh, khiến cơ thể không bao giờ thực sự ấm lên, biến cảm giác rét thành trạng thái kéo dài suốt ngày đêm.​

Con số lạnh lùng và câu chuyện phía sau

Ước tính khoảng 50.000 người hiện sống lang thang trên đường phố ở Đức, trong khi các tổ chức xã hội cho rằng con số thực tế còn cao hơn vì nhiều trường hợp không được thống kê chính thức. Trong bức tranh đó, Dresden chỉ là một phần của xu hướng gia tăng số người vô gia cư, có liên quan đến giá thuê nhà tăng, thiếu nhà ở xã hội và các cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội chồng lấn. Mùa đông, vốn khắc nghiệt với tất cả mọi người, trở thành phép thử sống còn đối với nhóm yếu thế nhất này.​

Những nỗ lực hiện nay – từ giường khẩn cấp, quán cà phê đêm tới các trung tâm ban ngày – được thiết kế chủ yếu để “chữa cháy”, nhằm giảm thiểu nguy cơ tử vong tức thời trong những đêm giá rét. Điều còn thiếu là một chiến lược dài hạn hơn để giúp họ thoát khỏi vòng xoáy đường phố: nhà ở giá phải chăng, hỗ trợ cai nghiện, trợ giúp tinh thần và tạo cơ hội quay trở lại thị trường lao động.​

Vai trò của từng người đi ngang qua

Trong bối cảnh hệ thống an sinh chỉ có thể bao phủ đến một mức nhất định, những hành động nhỏ lẻ từ cộng đồng trở thành phần không thể xem nhẹ trong “mạng lưới an toàn” mùa đông. Những người như Anastasia nhắc tới những cử chỉ đơn giản nhất: một cốc trà nóng, chiếc khăn quàng, đôi găng tay, vài đồng lẻ – những thứ với người cho chỉ là vật dụng thường ngày, nhưng đối với người phải đứng ngoài trời cả ngày là cơ hội duy nhất để cơ thể ấm lên đôi chút.​

Các cơ quan xã hội khuyến nghị bất kỳ ai nhìn thấy người có dấu hiệu cần hỗ trợ trong giá rét nên chủ động hỏi han, đề nghị giúp liên hệ với dịch vụ trợ giúp, hoặc nếu thấy tình trạng nguy cấp, gọi số khẩn cấp để có can thiệp y tế kịp thời. Điều quan trọng nhất không phải là số tiền trong ví, mà là việc không quay mặt đi trước một con người đang run rẩy giữa mùa đông của một thành phố giàu có.​