Mì bẩn từ xưởng nhỏ và lỗ hổng an toàn thực phẩm

Vương Lưỡng Toàn, 45 tuổi, chủ hộ kinh doanh Châu Phát ở phường Phú Thạnh (TP.HCM), đã thừa nhận với cơ quan điều tra rằng trong ba năm tiếp quản xưởng, ông cho ra thị trường khoảng 800 tấn mì tươi được trộn hàn the, soda và dung dịch silicate để tăng độ dai, màu sắc và thời gian bảo quản. Xưởng này thực chất được gia đình ông gây dựng cách đây khoảng 10 năm, tồn tại như một cơ sở sản xuất nhỏ nhưng lại âm thầm trở thành nguồn cung quen thuộc của nhiều sạp hàng tại chợ truyền thống.​

Theo lời khai, các loại hóa chất được mua trực tiếp tại chợ Kim Biên hoặc thông qua các đầu mối giao hàng, sau đó được pha vào nước rồi trộn với bột mì theo tỉ lệ mà chủ xưởng đã “rút kinh nghiệm” qua thời gian. Ông Toàn khai gần một xô nước được pha nửa chén hàn the, thêm màu và soda để vừa kéo dài thời gian sử dụng, vừa tạo độ giòn, mềm cho sợi mì trước khi đưa đi tiêu thụ. Đáng chú ý, kết quả giám định cho thấy đây là những hóa chất không được phép dùng trong thực phẩm, có thể gây hại sức khỏe người tiêu dùng nếu sử dụng lâu dài.​

Đằng sau vẻ ngoài vàng óng, dai, dẻo của sợi mì là một quy trình sản xuất mất vệ sinh và bất chấp chuẩn an toàn thực phẩm. Trong lần kiểm tra đột xuất ngày 16-12-2025, lực lượng chức năng phát hiện nhân công mặc quần áo thường, đi dép lê, không găng tay, không đồ bảo hộ, thậm chí giẫm trực tiếp lên mì thành phẩm trên nền nhà ẩm ướt, cáu bẩn. Nước dùng để sản xuất được chứa trong những thùng từng đựng sơn, bám cặn, trong khi các can hóa chất không rõ nguồn gốc nằm ngay cạnh khu vực chế biến.​

Từ một cơ sở gia đình, Châu Phát dần xây dựng được “uy tín” với nhiều tiểu thương bởi ưu điểm về hình thức sản phẩm: sợi mì bắt mắt, không nhanh ôi, chế biến lên giữ được độ dai. Ít ai ngờ ưu điểm ấy đến từ hóa chất công nghiệp và việc “ăn gian” toàn bộ khâu đảm bảo an toàn thực phẩm, khiến người tiêu dùng vô tình trở thành đối tượng thử nghiệm của những dung dịch vốn không dành cho cơ thể người. Chỉ trong ba tháng cao điểm gần đây, hàng tấn mì loại này đã vào bếp ăn, quán hàng, bữa cơm của nhiều gia đình thông qua hệ thống chợ truyền thống.​

Vụ việc bị bóc trần không phải nhờ một lần kiểm tra hành chính đơn lẻ, mà sau giai đoạn PC03 Công an TP.HCM âm thầm nắm tình hình, theo dõi dấu hiệu sử dụng chất cấm trong sản xuất mì sợi tại địa bàn. Khi đủ căn cứ, lực lượng chức năng đồng loạt kiểm tra, bắt quả tang cảnh pha trộn dung dịch hóa chất vào bồn chứa bột mì và lập biên bản thu giữ lượng lớn mì thành phẩm cùng các can chứa hàn the, silicate. Từ những chứng cứ thu thập được, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, đồng thời khởi tố, bắt tạm giam Vương Lưỡng Toàn và hai người liên quan là Huỳnh Cẩm Lài, Thạch Vĩnh để tiếp tục làm rõ.​

Điều gây lo ngại không chỉ là con số 800 tấn mì đã được tiêu thụ, mà còn là khả năng tồn tại những “Châu Phát khác” chưa bị phát hiện, hoạt động dựa trên cùng mô hình: xưởng nhỏ, khó kiểm soát, sản phẩm đi sâu vào các kênh bán lẻ truyền thống. Nhiều cơ sở nhỏ lẻ chọn lối tắt dùng hóa chất để cạnh tranh về giá và hình thức, trong khi việc kiểm tra, hậu kiểm ở cấp cơ sở đôi khi còn mỏng và chủ yếu trông chờ vào các đợt cao điểm. Khi công cụ kiểm soát không theo kịp thực tế sản xuất phân tán, người tiêu dùng trở thành mắt xích yếu nhất trong chuỗi mà họ không thể tự mình giám sát từ gốc.​

Vụ án cũng cho thấy một nghịch lý: người tiêu dùng bao năm qua vốn tin vào các mối quen ở chợ, vào khái niệm “hàng nhà làm”, “xưởng nhỏ trong phố” như một bảo chứng cho sự tươi, sạch. Nhưng chính tâm lý ấy khiến họ ít đặt câu hỏi về nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất, trong khi tiểu thương, vì lợi nhuận, dễ bị cuốn theo sản phẩm đẹp mắt, giá cạnh tranh, bán chạy. Chuỗi “niềm tin truyền miệng” này, nếu không được đặt lên bàn cân kiểm chứng, có thể biến thành mảnh đất màu mỡ cho những sản phẩm bẩn len lỏi.​

Từ góc độ quản lý, vụ việc đặt ra yêu cầu xiết chặt hơn các khâu kiểm soát cơ sở sản xuất thực phẩm quy mô hộ kinh doanh, nhất là những sản phẩm tiêu thụ hàng ngày như mì, bún, bánh phở. Không thể chỉ trông đợi vào việc “đánh án lớn” vài năm một lần, trong khi hành vi sử dụng hóa chất, sản xuất mất vệ sinh có thể diễn ra âm thầm mỗi ngày trong các con hẻm, khu dân cư. Cần tăng tần suất kiểm tra đột xuất, gắn trách nhiệm cụ thể cho chính quyền cơ sở, đồng thời công khai mạnh mẽ các trường hợp vi phạm để tạo hiệu ứng răn đe thực chất.​

Ở phía người tiêu dùng, việc lựa chọn thực phẩm an toàn không chỉ dừng ở giá tiền hay độ hấp dẫn của món ăn. Mì quá vàng, quá dai, để lâu không hỏng cần được đặt trong diện nghi ngờ, cũng như việc ưu tiên mua sản phẩm có nhãn mác, nguồn gốc, kiểm định rõ ràng cần trở thành thói quen chứ không chỉ là lời khuyên. Sự thay đổi hành vi tiêu dùng, khi đi cùng các biện pháp quản lý nghiêm khắc, mới có thể tạo áp lực đủ lớn buộc các cơ sở sản xuất nhỏ phải chọn con đường làm ăn sạch nếu muốn tồn tại.​

Công an TP.HCM khẳng định sẽ xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức vi phạm quy định an toàn thực phẩm trong thời gian tới, đồng thời mở rộng điều tra để truy trách nhiệm những mắt xích khác trong đường đi của 800 tấn mì bẩn. Vụ việc Châu Phát là lời nhắc cảnh tỉnh rằng chỉ một xưởng mì trong hẻm, với vài thùng hóa chất công nghiệp, cũng đủ tạo ra hệ lụy dai dẳng cho sức khỏe cộng đồng nếu không bị chặn lại kịp thời. Sự an toàn của bữa ăn hàng ngày, rốt cuộc, không thể chỉ trông cậy vào niềm tin, mà phải được bảo đảm bằng trách nhiệm của nhà sản xuất, hiệu lực của cơ quan quản lý và sự tỉnh táo của chính người tiêu dùng.