Những khuôn hình đánh thức ký ức lịch sử

Hà Nội – Chỉ trong một buổi sáng giữa tháng 1, rạp Ngọc Khánh trên phố Kim Mã như được “thay áo” khi chương trình chiếu phim chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV chính thức mở màn, trở thành một trong những điểm nhấn văn hóa đáng chú ý của Thủ đô trong những ngày cả nước hướng về sự kiện chính trị trọng đại này. Không ồn ào khẩu hiệu, không nặng tính nghi thức, chương trình chọn cách đối thoại với công chúng bằng ngôn ngữ điện ảnh – thứ ngôn ngữ của cảm xúc, ký ức và suy ngẫm.​

Hơn một hoạt động chào mừng

Theo Viện Phim Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), hoạt động chiếu phim lần này được xác định là chương trình trọng điểm trong chuỗi sự kiện văn hóa hướng tới Đại hội XIV của Đảng và kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 – 3/2/2026). Không chỉ là lịch chiếu vài bộ phim kinh điển, đây được xem như một “chuyên đề lịch sử bằng hình ảnh động”, được sắp đặt có chủ đích để khắc họa các chặng đường đấu tranh của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.​

Việc một đơn vị lưu trữ hình ảnh động quốc gia đứng ra tổ chức cũng mang ý nghĩa riêng, bởi đó là nơi nắm giữ ký ức bằng phim của nhiều thế hệ. Khi kho tư liệu ấy được đưa trở lại màn bạc trong một bối cảnh chính trị – xã hội mới, mỗi suất chiếu không chỉ tái hiện quá khứ mà còn là dịp soi chiếu hiện tại và gửi gắm kỳ vọng cho tương lai.​

Cấu trúc “dòng chảy” lịch sử trên màn ảnh

Trong bốn ngày, từ 14 đến 17/1/2026, rạp Ngọc Khánh trở thành không gian của một “dòng chảy thời gian” được dựng lại qua các phim truyện và hoạt hình chọn lọc. Lịch chiếu được thiết kế theo trình tự lịch sử, bắt đầu từ âm vang Cách mạng Tháng Tám 1945, đi qua giai đoạn chia cắt đất nước, chiến tranh khốc liệt, và kết thúc ở ngày thống nhất, với một điểm nhấn mới là dự án điện ảnh về địa đạo ra mắt đúng dịp 50 năm giải phóng miền Nam.​

Những phim như “Đến hẹn lại lên”, “Sao tháng Tám”, “Vĩ tuyến 17 – Ngày và đêm” đều là các tác phẩm đã khẳng định vị trí trong lịch sử điện ảnh cách mạng, được vinh danh tại Liên hoan phim Việt Nam và các giải thưởng quốc tế. Việc đưa chúng trở lại rạp chiếu không đơn thuần là gợi hoài niệm mà còn là cách “kiểm nghiệm” sức sống của phim cách mạng trước mắt nhìn của lớp khán giả mới – thế hệ sinh ra trong hòa bình, nhiều người trong số đó chỉ biết chiến tranh qua sách giáo khoa.​

Từ tuyên truyền đến xây dựng niềm tin

Trong bài phát biểu khai mạc, lãnh đạo Viện Phim Việt Nam nhấn mạnh mục tiêu “bồi đắp lý tưởng, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng” thông qua ngôn ngữ điện ảnh. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu xây dựng niềm tin không chỉ nằm ở những khẩu hiệu trực diện mà cần những hình thức thuyết phục mềm, giàu cảm xúc, đặt con người ở trung tâm.​

Điện ảnh, với khả năng kể những câu chuyện cụ thể về số phận, lựa chọn và hy sinh, giúp khán giả – nhất là giới trẻ – hiểu vì sao một thế hệ có thể gửi trọn niềm tin cho lý tưởng cách mạng. Niềm tin ở đây không được trình bày như một mệnh đề trừu tượng, mà được “nhập vai” vào những nhân vật, những cảnh đời, những khoảnh khắc phải lựa chọn giữa an toàn cá nhân và tương lai dân tộc.​

Không gian trưng bày và trải nghiệm

Bên cạnh các suất phim, khu vực sảnh rạp Ngọc Khánh được tận dụng như một “phòng triển lãm thu nhỏ” với hệ thống pano, poster phim Việt Nam qua nhiều thời kỳ. Sự kết hợp giữa hình ảnh quảng bá điện ảnh xưa – nay tạo ra cảm giác liền mạch: lịch sử không nằm yên trong kho lưu trữ mà đang tiếp tục chuyển động trong đời sống đương đại.​

Khán giả, trước khi bước vào phòng chiếu, có thể tạm dừng trước những bức ảnh, những pa-nô giới thiệu Đại hội Đảng, những tư liệu về các kỳ Đại hội trước đây, qua đó đặt bộ phim sắp xem vào một bối cảnh chính trị – xã hội rộng hơn. Không gian này biến trải nghiệm xem phim từ một hoạt động giải trí thuần túy thành một hành trình tìm hiểu – từ tư liệu, trưng bày tới cảm xúc sau khi đèn rạp tắt.​

Sự trở lại của các biểu tượng màn bạc

Một chi tiết thú vị của chương trình là sự xuất hiện của các diễn viên từng gắn với bộ phim “Đến hẹn lại lên” – tác phẩm đạt Bông sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ III. Họ không chỉ đến như khách mời danh dự mà còn là “nhân chứng sống” của một thời kỳ điện ảnh vừa thiếu thốn điều kiện vật chất, vừa dồi dào lý tưởng sáng tạo.​

Khoảnh khắc những gương mặt đã quen thuộc với nhiều thế hệ khán giả quay lại đứng trước poster phim xưa tạo ra một tầng nghĩa mới: điện ảnh không chỉ lưu giữ ký ức về nhân vật, mà còn ghi dấu tuổi trẻ, khát vọng và hành trình nghề nghiệp của chính nghệ sĩ. Sự giao thoa giữa lớp nghệ sĩ đi trước và lớp khán giả trẻ hôm nay là một dạng “chuyển giao mềm” về giá trị, nơi câu chuyện hậu trường đôi khi chạm tới người xem không kém gì bộ phim trên màn ảnh.​

Hoạt hình và trẻ em: mạch tiếp nối âm thầm

Không chỉ hướng đến người lớn, chương trình dành riêng một buổi chiếu chùm sáu phim hoạt hình như “Đáng đời thằng cáo”, “Con sáo biết nói”, “Giai điệu”, “Sáng”, “Xe đạp”, “Sự tích cái nhà sàn”. Đây là lựa chọn cho thấy nỗ lực tiếp cận khán giả nhỏ tuổi thông qua những câu chuyện dung dị, gần gũi, kết hợp yếu tố dân gian, giáo dục và mỹ thuật.​

Nếu các phim truyện chiến tranh gợi nhắc ký ức hào hùng với người lớn, thì hoạt hình lại gieo những “hạt giống đầu tiên” về sự tử tế, lòng dũng cảm, tinh thần tập thể cho trẻ em. Ở lớp tuổi này, tình yêu quê hương, đất nước và niềm tin vào những giá trị chung thường bắt đầu từ những câu chuyện nhỏ, dễ nhớ, dễ thương, hơn là các khái niệm trừu tượng.​

Khi phim cách mạng đối thoại với hiện tại

Điểm kết lại chương trình là bộ phim “Địa đạo – Mặt trời trong bóng tối”, một dự án điện ảnh ra mắt năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, từng đoạt Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XXIV. Việc đặt tác phẩm mới bên cạnh những “tượng đài” điện ảnh cách mạng thập niên 1970 tạo ra một cuộc đối thoại thú vị giữa các thế hệ nhà làm phim.​

Ở tác phẩm này, chiến tranh không còn được miêu tả chỉ bằng các trận đánh quy mô lớn, mà đi sâu hơn vào không gian chật hẹp của địa đạo, nơi con người phải học cách tồn tại, giữ vững niềm tin trong bóng tối. Hình ảnh “mặt trời trong bóng tối” cũng là một ẩn dụ phù hợp với thông điệp chung của chương trình: trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nhân dân vẫn giữ trọn tình yêu, niềm tin đối với Đảng và con đường đã lựa chọn.​

Điện ảnh như một kênh xây dựng bản lĩnh văn hóa

Nhìn rộng hơn, chương trình chiếu phim chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV cho thấy cách Hà Nội và ngành văn hóa lựa chọn điện ảnh như một kênh bồi dưỡng bản lĩnh văn hóa, nhất là trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và bùng nổ các nền tảng giải trí số. Khi khán giả có vô vàn lựa chọn nội dung, việc kéo họ tới rạp để xem lại những phim đen trắng hoặc những tác phẩm được sản xuất cách đây vài chục năm đòi hỏi chương trình phải thực sự có chiều sâu và cách tổ chức phù hợp.​

Việc kết hợp chiếu phim, trưng bày, giao lưu nghệ sĩ, gắn với một sự kiện chính trị cụ thể cho thấy nỗ lực không để điện ảnh cách mạng chỉ tồn tại trong giáo trình hay bảo tàng. Khi những câu chuyện về sự hy sinh, lòng trung thành, niềm tin vào con đường cách mạng được kể lại bằng hình ảnh giàu cảm xúc, lịch sử trở nên gần gũi hơn, bớt khô cứng, và có cơ hội đi vào đời sống thường ngày của người trẻ.​

Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, những buổi chiếu phim chuyên đề như thế, dù chỉ kéo dài vài ngày, vẫn kịp tạo ra một khoảng lặng cần thiết để mỗi người tự đối thoại với quá khứ. Từ những lát cắt lịch sử trên màn ảnh, câu chuyện về lý tưởng, niềm tin và trách nhiệm công dân được gợi mở một cách tự nhiên – đó cũng là giá trị bền vững nhất mà một chương trình văn hóa có thể mang lại trong dịp Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV.​