Khủng hoảng chính phủ Brandenburg: Liên minh SPD–BSW tan vỡ, thiểu số nắm quyền​

CHLB Đức – Chính trường bang Brandenburg của Đức đang rơi vào cơn chấn động khi liên minh cầm quyền giữa SPD và BSW đột ngột mất đa số tại nghị viện bang, buộc Thủ hiến Dietmar Woidke phải tuyên bố chấm dứt liên minh và chuyển sang điều hành với một chính phủ thiểu số. Diễn biến này không chỉ làm lung lay cấu trúc quyền lực tại một bang phía Đông nước Đức, mà còn gửi đi tín hiệu bất ổn tới chính trường liên bang trong bối cảnh cử tri ngày càng hoài nghi các mô hình liên minh truyền thống.​

Từ cú rút lui của BSW đến khoảnh khắc “mất đa số”
Liên minh SPD–BSW được thành lập sau bầu cử bang năm 2024, khi SPD cần đối tác để đạt đa số từ 50/88 ghế trong Landtag Brandenburg. BSW – lực lượng mới nổi do Sahra Wagenknecht đứng sau – khi đó nắm 14 ghế và trở thành trụ cột liên minh, giúp chính phủ Woidke IV khởi đầu với một đa số tương đối thoải mái. Tất cả bắt đầu rạn nứt khi nhiều nghị sĩ BSW rời đảng và rời khỏi phe liên minh, cho rằng trong nội bộ tồn tại “khuynh hướng độc đoán” và mâu thuẫn sâu sắc về đường lối.​

Điểm bùng nổ là quyết định rời đảng và rút khỏi phe BSW của Bộ trưởng Tài chính kiêm Phó Thủ hiến Robert Crumbach, tiếp đó là hai nghị sĩ André von Ossowski và Jouleen Gruhn, khiến số ghế của BSW trong nghị viện bang sụt mạnh. Khi BSW không còn đủ kỷ luật nội bộ để bảo đảm đa số cho chính phủ, SPD kết luận rằng “nền tảng cho một đa số dân chủ không còn tồn tại” và chính thức tuyên bố chấm dứt liên minh. Từ thời điểm đó, chính phủ ở Potsdam bước vào trạng thái thiểu số de facto, phải đối mặt với một Landtag mà phe đối lập có thể chặn mọi sáng kiến quan trọng.​

Chính phủ thiểu số: quyền lực hành pháp trong vòng vây
Về hình thức, các bộ trưởng vẫn tại vị và nội các tiếp tục điều hành, nhưng năng lực thực thi chính sách của chính phủ thiểu số sẽ bị giới hạn đáng kể. Mỗi quyết định về ngân sách, đầu tư công hay cải cách cơ cấu đều cần sự hỗ trợ tạm thời từ một phần phe đối lập, điều gần như buộc chính phủ phải “mua” sự đồng thuận bằng nhượng bộ chính trị. Trong bối cảnh kinh tế nhiều sức ép, từ chuyển đổi năng lượng tới chi tiêu xã hội, mô hình này khiến bang Brandenburg dễ rơi vào tình trạng trì trệ: ngân sách thông qua chậm, dự án hạ tầng kéo dài, các chương trình cải cách bị xé lẻ để thuận tiện thỏa hiệp.​

Không kém phần đáng lo là rủi ro bất ổn liên tục trong nghị viện: mọi cuộc bỏ phiếu quan trọng có thể trở thành phép thử tín nhiệm không chính thức, tạo áp lực thường trực lên Thủ hiến Woidke và nội các. Điều này cũng làm mờ ranh giới giữa quản trị và vận động tranh cử, khi các đảng đối lập sẽ tận dụng mọi thất bại lập pháp của chính phủ thiểu số để chứng minh rằng mô hình SPD–BSW đã phá sản về chính trị.​

Ba câu hỏi lớn cho tương lai Brandenburg
Khủng hoảng hiện nay đặt Brandenburg trước một loạt câu hỏi chiến lược mà bất kỳ bang nào trong hệ thống liên bang Đức cũng có thể phải đối diện. Trước hết, liệu SPD có đủ khả năng ổn định một chính phủ thiểu số trong thời gian dài, hay đây chỉ là giai đoạn “chuyển tiếp” nhằm câu giờ trước khi buộc phải tái lập liên minh hoặc chấp nhận bầu cử sớm. Việc Woidke tuyên bố muốn mở đàm phán với CDU cho thấy SPD đã nhận ra cần một đối tác mới nếu muốn lấy lại đa số bền vững, dù cái giá phải trả là điều chỉnh đáng kể chương trình chính sách.​

Thứ hai, BSW phải đối mặt với khủng hoảng bản sắc ngay trên “sàn diễn” quan trọng nhất: bang duy nhất mà đảng này từng cùng SPD nắm quyền. Việc hàng loạt nghị sĩ rời đảng vì bất đồng nội bộ sẽ khiến BSW bị thử thách về tính kỷ luật, khả năng lãnh đạo và độ tin cậy trước cử tri – những yếu tố sống còn với một lực lượng mới muốn khẳng định mình là lựa chọn thay thế cho các đảng truyền thống.​

Cuối cùng, câu hỏi về bầu cử trước thời hạn luôn lơ lửng trên đầu các bên. Hiến pháp bang cho phép Landtag tự giải tán nếu đạt đủ hai phần ba số phiếu, mở đường cho một cuộc bầu cử mới trong vòng khoảng 70 ngày – kịch bản có thể biến AfD, lực lượng vốn đang dẫn đầu trong một số khảo sát, trở thành bên hưởng lợi lớn nhất. Chính vì vậy, cả SPD lẫn các đối tác tiềm năng đều phải cân nhắc kỹ: mạo hiểm với lá phiếu cử tri hay chấp nhận những thỏa hiệp khó nuốt trong nghị trường Potsdam.​

Dù lựa chọn nào được đưa ra, khủng hoảng liên minh ở Brandenburg đã cho thấy sự mong manh của những thỏa thuận quyền lực trong bối cảnh chính trường phân mảnh, khi chỉ vài lá phiếu rời khỏi hàng ngũ cũng đủ để đẩy một chính phủ đang nắm đa số vào vòng xoáy bất ổn.​