Khoai tây chiên và câu chuyện bản sắc ở Brussels

Bỉ – Nhắc tới Bỉ, người ta thường nghĩ ngay đến socola, bia và những quảng trường cổ kính, nhưng với người dân địa phương, khay khoai tây chiên nóng hổi mới là hình ảnh gắn bó nhất với đời sống thường ngày. Vì thế, việc Brussels dành riêng một “bảo tàng siêu nhỏ” cho khoai tây chiên không chỉ là một ý tưởng thú vị để hút khách du lịch, mà còn là một cách kể lại bản sắc của mình từ những điều tưởng như nhỏ bé nhất.​

Tọa lạc tại quận Forest, xa khỏi những tuyến điểm du lịch ồn ào, Micro Musée de la Frite xuất hiện khiêm tốn trong một ngôi nhà bình thường, nhưng bên trong lại là cả một thế giới xung quanh món khoai tây chiên. Hơn 1.000 hiện vật được sắp đặt dày đặc trong không gian nhỏ: từ sách báo, tranh vẽ, áp phích cổ, tờ quảng cáo, đến những vật dụng dùng để chiên khoai qua các thời kỳ, tất cả đều xoay quanh một món ăn tưởng như chỉ để “chống đói” khi đi trên đường.​

Điểm thú vị của bảo tàng này nằm ở chỗ nó không cố gắng “thần thánh hóa” khoai tây chiên, mà để món ăn này kể lại chính hành trình của mình trong đời sống xã hội Bỉ. Mỗi tờ áp phích quảng cáo, mỗi bức tranh biếm họa, mỗi chiếc phễu giấy đựng khoai đều phản chiếu những giai đoạn khác nhau trong lịch sử đô thị, từ thời khoai chiên còn là quà rẻ tiền cho công nhân đến khi trở thành biểu tượng ẩm thực đi vào sách hướng dẫn du lịch.​

Bên cạnh đó, câu chuyện kỹ thuật – cách người Bỉ chiên khoai – cũng được bảo tàng khai thác như một lớp văn hóa riêng. Cách chiên hai lần, thường dùng mỡ bò hoặc dầu đặc biệt để tạo ra lớp vỏ ngoài giòn rụm mà ruột vẫn mềm, không chỉ là mẹo bếp núc mà còn là một phần của “bản quyền khẩu vị” khiến khoai Bỉ khác với khoai chiên ở những nơi khác trên thế giới.​

Đứng sau dự án độc đáo này là Hugues Henry, người đã dành hơn 25 năm để sưu tầm mọi thứ liên quan đến khoai tây chiên. Bắt đầu từ một tạp chí trực tuyến chuyên kể chuyện nước Bỉ qua lăng kính hài hước, ông dần tích lũy những mẩu chuyện, hình ảnh, đồ vật rồi đưa chúng thành triển lãm tại không gian mang tên Home Frit’ Home – tiền thân của bảo tàng khoai tây chiên ngày nay.​

Việc biến ngôi nhà của mình thành một bảo tàng tư nhân là lựa chọn cho thấy Henry muốn giữ khoai chiên trong đúng bối cảnh đời sống thường nhật: gần gũi, ấm cúng, không kiểu cách. Du khách đến đây không chỉ xem hiện vật sau lớp tủ kính mà còn trò chuyện, nghe chủ nhân kể chuyện về những giai thoại xoay quanh món ăn này, từ tranh cãi về nguồn gốc “French fries” tới việc người Bỉ coi quầy khoai chiên là một phần ký ức thời thơ ấu.​

Không gian này còn thường xuyên được sử dụng làm nơi trưng bày tác phẩm của các nghệ sĩ đương đại, với tranh, ảnh, sắp đặt, điêu khắc đều có liên quan đến Bỉ hoặc khoai tây chiên. Bằng cách đó, bảo tàng trở thành một điểm giao thoa giữa ẩm thực, nghệ thuật và đời sống đô thị, nơi một biểu tượng bình dân có thể được diễn giải lại dưới nhiều lăng kính khác nhau.​

Những ngày mở cửa miễn phí, đặc biệt vào cuối tuần đầu tiên mỗi tháng, bảo tàng thu hút cả người dân Brussels lẫn du khách yêu thích những điểm đến “ngoài lề” so với các tuyến tham quan quen thuộc. Nhiều người tìm đến vì tò mò, nhưng thường ra về với cảm giác vừa vui, vừa ngẫm nghĩ khi nhận ra rằng một món ăn họ vẫn ăn vội bên góc phố hóa ra lại chứa nhiều lớp nghĩa về lịch sử, xã hội và tâm lý cộng đồng đến vậy.​

Ở tầm rộng hơn, sự tồn tại của bảo tàng khoai tây chiên là minh chứng cho xu hướng tôn vinh những giá trị văn hóa “nhỏ” nhưng bền bỉ trong đời sống châu Âu hiện đại. Khi du lịch đại chúng khiến các bảo tàng lớn đôi lúc trở nên quá tải và giống nhau, những không gian như Micro Musée de la Frite lại tạo ra trải nghiệm thân mật, cá nhân và giàu tính khám phá, giúp du khách chạm vào một thành phố từ góc nhìn gần gũi hơn.​

Brussels, qua câu chuyện khoai tây chiên, cho thấy bản sắc không nhất thiết phải gắn với những công trình đồ sộ hay sự kiện hào nhoáng. Đôi khi, một món ăn đường phố, được kể lại bằng sự kiên trì của một cá nhân yêu văn hóa, cũng đủ để trở thành cánh cửa mở vào ký ức tập thể, nơi người dân nhận ra họ là ai và vì sao họ gắn bó với thành phố này đến vậy.​

Đối với du khách, việc ghé thăm bảo tàng khoai tây chiên có thể chỉ mất chưa đầy một giờ, nhưng trải nghiệm nhận lại thường kéo dài lâu hơn thế. Đó là khi họ bước ra đường, cầm trên tay một phần khoai nóng, và chợt hiểu rằng miếng khoai giòn rụm ấy không chỉ là món ăn nhanh, mà còn là một “mẩu chuyện nhỏ” nằm trong bức tranh lớn về văn hóa Bỉ – một bức tranh được ghép lại từ chính những điều giản dị nhất.​