Khi thiếu vắng tiếng cười Táo quân đêm giao thừa

Việt Nam – Những chiều cuối tuần giáp Tết, quán trà đá vỉa hè vẫn đông, nhưng câu chuyện rôm rả năm nay lại quay quanh một sự vắng mặt: Táo quân không còn xuất hiện trong đêm giao thừa trên sóng truyền hình. Với nhiều người, đó không chỉ là một chương trình giải trí, mà đã thành một phần nghi thức bước sang năm mới, nên khi nó dừng lại, cảm giác hụt hẫng là điều khó tránh khỏi.

Suốt nhiều năm, Táo quân gắn liền với khung giờ tất niên, trở thành món ăn tinh thần quen thuộc của hàng triệu gia đình. Mâm cỗ bày biện xong, mọi người quây quần trước màn hình, vừa chờ thời khắc giao thừa vừa dõi theo màn “chầu trời” của các Táo. Tiếng cười bật lên khi các nhân vật nhắc lại những câu chuyện thời sự, những vụ việc nổi cộm trong năm bằng lối châm biếm, ẩn dụ khiến người xem vừa hả hê vừa suy ngẫm.

Chính nhịp điệu đều đặn ấy đã khiến không ít khán giả coi việc xem Táo quân là một phần không thể thiếu của đêm giao thừa. Có người thú nhận, cứ đến thời điểm đó là tự động bật tivi, như một thói quen ăn sâu, chẳng cần phải dò lịch phát sóng. Họ quen với việc cùng gia đình cười vang trước những màn đối đáp tung hứng, rồi nhân đó mà nhắc lại câu chuyện năm cũ: chuyện kẹt xe, chuyện ngập nước, chuyện thi cử, bệnh viện, thủ tục… Tất cả đều đã từng được đưa lên sân khấu Táo quân theo cách rất riêng.

Nhiều khán giả nói họ nhớ nhất là cảm giác được “cười ha hả” trước những màn châm chích thẳng thắn. Những “ông Táo, bà Táo” khi thì xỏ xiên chuyện tham nhũng, khi lại đả kích thói hư tật xấu nơi công sở, lúc khác lại bông đùa chuyện bệnh thành tích, lãng phí, quan liêu. Dù biết đó chỉ là sân khấu, người xem vẫn cảm nhận được phần nào sự dũng cảm trong cách dám nói, dám đụng chạm đến các vấn đề nhạy cảm, nhưng bằng hình thức hài hước, dí dỏm, khiến tiếng cười trở nên dễ chấp nhận hơn.

Chính sự kết hợp giữa giải trí và phản biện xã hội này khiến Táo quân vượt ra khỏi khuôn khổ một chương trình hài đơn thuần. Nó trở thành nơi công chúng mong đợi được nghe “tổng kết” năm cũ theo cách đời thường: những điều chưa trọn vẹn, những khiếm khuyết, những nỗi bức xúc của người dân, tất cả được “báo cáo” bằng ngôn ngữ sân khấu. Nhiều vấn đề thời sự, nếu xuất hiện trong các bản tin chính thống có thể khô khan, thì khi được chuyển hóa thành mảng miếng hài, câu thoại, lại dễ dàng đi vào ký ức người xem.

Thế nhưng, cũng không thể phủ nhận rằng một chương trình kéo dài quá lâu sẽ đối mặt áp lực tự làm mới mình. Chủ đề hàng năm vẫn xoay quanh những vấn đề cũ: giao thông, y tế, giáo dục, thủ tục hành chính… Đòi hỏi phải tìm ra cách khai thác mới, câu chữ mới, tình huống mới, sao cho vẫn đủ sức gây cười mà không lặp lại chính mình, là gánh nặng không nhỏ với ê kíp sáng tạo. Đôi lúc, người xem đã bắt đầu nhận ra vài mảng miếng quen thuộc, vài lối nói ẩn dụ na ná những năm trước, và không ít ý kiến cho rằng sức bật của chương trình đã không còn như giai đoạn đỉnh cao.

Trong bối cảnh thói quen giải trí của khán giả thay đổi nhanh, việc nhà đài quyết định dừng một chương trình “quen mặt” như Táo quân cũng là điều có thể đoán trước. Người xem trẻ giờ đây có vô vàn lựa chọn: nền tảng số, mạng xã hội, chương trình trực tuyến… Tết đến, ngoài tivi, còn cả kho nội dung trên điện thoại, máy tính bảng. Việc giữ nguyên một “công thức” hàng chục năm không dễ, nếu không muốn bị lạc nhịp với thị hiếu mới.

Tuy vậy, lý lẽ của sự thay đổi không xóa đi cảm giác nuối tiếc của một bộ phận khán giả lâu năm. Họ không chỉ tiếc một chương trình có tiếng cười, mà tiếc luôn cả không khí sum vầy gắn với chương trình ấy. Nhiều người nói rằng, dù sau này có thêm những chương trình Tết mới, vẫn sẽ khó có cảm giác “ngồi xem Táo quân” như trước: vừa nghe Táo kể chuyện, vừa bình luận râm ran, có khi tranh cãi xem chi tiết ấy đang “đá xéo” chuyện gì, nhân vật kia đang “bóng gió” ai.

Ở một góc khác, cũng có những người bày tỏ sự nhẹ nhõm khi Táo quân dừng lại. Với họ, việc năm nào cũng bị “gọi tên” trên sóng truyền hình, qua các câu thoại châm biếm, đôi khi trở thành áp lực vô hình. Những người làm trong các lĩnh vực thường xuyên xuất hiện trong chương trình – từ giao thông, xây dựng hạ tầng đến thủ tục hành chính, y tế, giáo dục – có lẽ không ít lần chột dạ khi nghe các Táo nhắc đến “ngành mình”. Khi chương trình dừng, cảm giác bị “soi gương” ngay đêm giao thừa cũng theo đó mà nhẹ đi.

Câu chuyện ở quán trà đá vì thế mới rôm rả đến vậy. Có người chép miệng rằng từ nay giao thừa không biết bật gì lên xem. Có người lại phân trần rằng, thôi thì cũng nên để những gì đã gắn bó quá lâu được khép lại, nhường chỗ cho những thử nghiệm mới, những hình thức tổng kết năm theo cách khác. Giữa những cái “tiếc” và cái “mừng” ấy, điều còn lại chung cho tất cả là cảm giác một thói quen lâu năm vừa bị cắt ngang.

Dù quan điểm khác nhau, khó phủ nhận dấu ấn mà Táo quân đã để lại trong đời sống tinh thần người Việt suốt một giai đoạn dài. Nó chứng minh rằng khán giả luôn dành chỗ đứng cho những sản phẩm giải trí biết lắng nghe hơi thở của đời sống, dám nhắc đến những điều chưa hoàn hảo bằng tiếng cười, thay vì chỉ đưa lên sân khấu những mảng miếng vô thưởng vô phạt. Khi chương trình khép lại, khoảng trống để lại không chỉ là một giờ phát sóng, mà là khoảng trống của một không gian góp ý riêng – rất Tết, rất đời thường – mà công chúng từng chờ đợi mỗi năm.

Tương lai, có thể sẽ xuất hiện những chương trình khác, những hình thức tổng kết năm mới, sinh động và gần gũi với thế hệ khán giả trẻ hơn. Nhưng với nhiều người, hình ảnh các Táo khăn gói “chầu trời”, tung hứng trước Ngọc Hoàng giữa tiếng trống giao thừa, sẽ vẫn là ký ức khó phai mỗi khi Tết đến xuân về. Và đôi khi, chỉ một câu cảm thán rất giản dị bên quán trà đá – “Năm nay không còn Táo quân nữa rồi…” – cũng đủ để biết một chương trình đã từng đi sâu đến đâu vào đời sống của người xem.​