Doanh nghiệp dược “bắt tay” quan chức, chi tiền tỷ để gỡ vướng nhập khẩu

Việt Nam – Theo kết luận điều tra của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) – Bộ Công an, một số cán bộ hải quan và cán bộ trong lĩnh vực quản lý dược đã nhận hối lộ từ doanh nghiệp để “gỡ vướng” thủ tục nhập khẩu, hợp thức hóa hồ sơ cho các lô nguyên liệu và sản phẩm thực phẩm chức năng.​

Nhân vật trung tâm vụ án được xác định là Nguyễn Năng Mạnh, cựu Chủ tịch HĐQT Công ty MediUSA, đồng thời là Giám đốc Công ty MegaPharco, Phó giám đốc nắm 70% cổ phần tại Công ty MediPhar và là cổ đông sáng lập Công ty Hùng Phương. Hệ sinh thái doanh nghiệp do Mạnh chi phối hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng, nhập khẩu nhiều loại nguyên liệu, bán thành phẩm từ nước ngoài về Việt Nam.​

Trong quá trình kinh doanh, các công ty của Mạnh nhiều lần phát sinh vướng mắc về cấp phép nhập khẩu, tiêu chuẩn chất lượng, ghi nhãn, cũng như thủ tục thông quan tại hải quan. Thay vì tuân thủ đúng quy định pháp luật và khắc phục các sai phạm về hồ sơ, Mạnh chủ động tìm cách “móc nối” với một số cán bộ quản lý dược và hải quan để được hướng dẫn, bỏ qua hoặc hợp thức hóa các thủ tục. Thông qua quan hệ quen biết, Mạnh tiếp cận được một số người có chức vụ tại cơ quan nhà nước, từ đó hình thành đường dây chi tiền để tác động vào khâu thẩm định, cấp phép và kiểm tra hàng hóa.​

Kết luận điều tra nêu rõ, có những lần doanh nghiệp chấp nhận chi số tiền lớn để đẩy nhanh tiến độ nhập khẩu, tránh bị xử phạt hoặc bị buộc tái xuất, tiêu hủy lô hàng. Tiền được chuẩn bị theo yêu cầu, giao nhận tại các địa điểm kín đáo ngoài trụ sở cơ quan, thường thông qua trung gian hoặc chính lãnh đạo doanh nghiệp trực tiếp đưa cho cán bộ phụ trách hồ sơ. Cách thức trao đổi chủ yếu là nói miệng, sử dụng điện thoại cá nhân, tránh để lại dấu vết bằng văn bản chính thức.​

Đáng chú ý trong vụ án là hành vi của một cán bộ hải quan được C03 xác định vừa là người nhận hối lộ, vừa là người cố ý “bớt xén” khi báo cáo cấp trên. Theo tài liệu điều tra, trong một thương vụ, doanh nghiệp đã chi tổng cộng 1,5 tỷ đồng để nhờ hỗ trợ giải quyết vướng mắc trong khâu thông quan, điều chỉnh hồ sơ theo hướng có lợi. Tuy nhiên, cán bộ này chỉ báo cáo với lãnh đạo trực tiếp rằng “doanh nghiệp chấp nhận chi 800”, qua đó giữ lại phần chênh lệch lớn so với số tiền thực tế nhận được.​

Số tiền hối lộ được chia theo thỏa thuận ngầm giữa những người liên quan, trong đó lãnh đạo, cán bộ phụ trách hồ sơ và người môi giới đều có phần. Việc một cán bộ tự ý “cắt” bớt 800 triệu đồng trước khi báo cáo cho cấp trên cho thấy sự biến tướng của tham nhũng, không chỉ giữa doanh nghiệp với công chức mà còn nảy sinh mâu thuẫn lợi ích ngay trong nội bộ cơ quan công quyền. Hành vi này bị cơ quan điều tra đánh giá là thể hiện ý thức vụ lợi cao, coi thường pháp luật, lợi dụng nhiệm vụ được giao để trục lợi cá nhân.​

Theo C03, những khoản tiền doanh nghiệp chi trả không chỉ nhằm “mở đường” cho một lô hàng cụ thể mà còn để thiết lập “quan hệ lâu dài”, tạo tâm lý nể nang, dễ dãi trong các lần kiểm tra, giám sát sau này. Hệ quả là một số sản phẩm, nguyên liệu có nguy cơ chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn nhưng vẫn được nhập khẩu, lưu hành, tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng và gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Chuỗi vi phạm kéo dài nhiều năm, lặp lại ở nhiều lô hàng, tạo thành một “lệ ngầm” trong hoạt động của doanh nghiệp và một bộ phận công chức tha hóa.​

​