Hà Nội di dời hơn 400 nghìn dân trong vành đai 3 để tái cấu trúc đô thị​

Hà Nội – Hà Nội đang đứng trước một đợt điều chỉnh quy hoạch quy mô lớn, khi thành phố đặt mục tiêu tái cấu trúc không gian đô thị, tạo ra bước ngoặt về kiến trúc cảnh quan và khai thác hiệu quả hơn quỹ đất hiện hữu. Trong định hướng mới, khu vực trong vành đai 3 sẽ được tổ chức lại sâu rộng, kéo theo việc di dời hơn 400 nghìn cư dân để phù hợp với mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm mà thành phố đang theo đuổi.​

Tại kỳ họp thứ 31 HĐND thành phố Hà Nội diễn ra ngày 27/1, các đại biểu đã thông qua Nghị quyết về những nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn lên tới 100 năm. Quy hoạch này đặt trong bối cảnh các đồ án quy hoạch thủ đô trước đây, gồm Quy hoạch thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn 2050 và điều chỉnh Quy hoạch chung đến năm 2045, tầm nhìn 2065, đã bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp với thực tiễn phát triển và yêu cầu đồng bộ với Quy hoạch tổng thể quốc gia. Thành phố vì thế cho rằng cần một bước rà soát, điều chỉnh toàn diện để thống nhất về định hướng, ưu tiên và không gian phát triển trong giai đoạn mới.​

Theo báo cáo của UBND thành phố, quy hoạch lần này không chỉ là việc cập nhật các chỉ tiêu sử dụng đất hay mạng lưới hạ tầng, mà còn nhằm định hình lại cấu trúc không gian đô thị theo hướng bền vững và linh hoạt hơn trước các biến động kinh tế – xã hội. Hà Nội chủ trương xây dựng mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, thay vì dồn nén quá nhiều chức năng vào khu vực lõi lịch sử như hiện nay. Cùng với đó là hình thái đô thị đa tầng, đa lớp, phân bổ lại dân cư, hoạt động sản xuất, dịch vụ và hệ thống hạ tầng để giảm áp lực cho vùng nội đô cũ vốn đang quá tải cả về giao thông, môi trường lẫn không gian sống.​

Một trong những trục chiến lược quan trọng được nhấn mạnh là vành đai 3, nơi sẽ diễn ra đợt điều chỉnh dân cư lớn bậc nhất từ trước tới nay của Thủ đô. Dự kiến, hàng trăm nghìn người dân sinh sống trong khu vực này sẽ phải di dời, mở đường cho việc tổ chức lại quỹ đất, phát triển các không gian chức năng mới và các dự án hạ tầng then chốt. Mục tiêu của thành phố là giải phóng những điểm nghẽn hạ tầng cố hữu, tạo điều kiện để hình thành mạng lưới giao thông, dịch vụ, nhà ở và không gian công cộng đồng bộ hơn, thay cho tình trạng manh mún và quá tải hiện nay.​

Trong tầm nhìn dài hạn, Hà Nội định vị lại các không gian di sản văn hóa, lịch sử và cảnh quan ven sông như sông Đà, sông Hồng, sông Đuống, xem đây là trục quan trọng để phát triển đô thị gắn với bản sắc. Việc tái cấu trúc không gian dọc các dòng sông được kỳ vọng vừa bảo tồn giá trị lịch sử, vừa tạo thêm các không gian sinh hoạt cộng đồng, du lịch, dịch vụ và cây xanh quy mô lớn. Đây cũng là hướng đi nhằm cân bằng hơn giữa phát triển đô thị hiện đại và yêu cầu bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, nhất là trong bối cảnh các đô thị ven sông đối mặt với nguy cơ ngập lụt và ô nhiễm gia tăng.​

Câu chuyện văn minh, trật tự đô thị tiếp tục là một trong những lý do quan trọng thúc đẩy thành phố đưa ra đề xuất tái cấu trúc mô hình phát triển. Tình trạng sử dụng đất manh mún, xây dựng tự phát, hạ tầng kỹ thuật và xã hội không theo kịp tốc độ gia tăng dân số tại khu vực lõi đã tạo ra gánh nặng lớn cho quản lý đô thị. Bằng việc di dời bớt dân cư ra khỏi những vùng quá tải, kết hợp với việc quy hoạch các khu dân cư, khu dịch vụ và các trục giao thông đồng bộ, Hà Nội kỳ vọng sẽ tạo được một mặt bằng mới về trật tự, kỷ cương trong phát triển không gian.​

Tái cấu trúc theo hướng đa cực, đa trung tâm cũng đồng nghĩa với việc các khu vực ven đô, ngoại thành sẽ đảm nhận vai trò ngày càng lớn trong bức tranh chung của Thủ đô. Các trung tâm mới về dịch vụ, thương mại, giáo dục, y tế và công nghiệp sạch có thể sẽ được ưu tiên phát triển tại những khu vực này, đi kèm với hạ tầng kết nối hiện đại để giảm áp lực dồn về nội đô. Nếu được triển khai đồng bộ, hệ thống đô thị đa lớp sẽ cho phép phân tán rủi ro, tăng khả năng thích ứng và giúp cư dân có thêm lựa chọn về nơi ở, nơi làm việc, thay vì buộc phải tập trung trong một phạm vi chật hẹp.​

Trong khi đó, khu vực lõi đô thị – nơi tập trung nhiều di sản, cơ quan trung ương và các thiết chế văn hóa – sẽ được định hướng phát triển theo tiêu chí tinh gọn, chất lượng cao, ưu tiên không gian công cộng, cây xanh và các hoạt động văn hóa – dịch vụ có giá trị gia tăng lớn. Việc giảm bớt mật độ dân cư tại đây được coi là điều kiện then chốt để cải thiện chất lượng sống, giảm ùn tắc giao thông, đồng thời tạo không gian cho các dự án chỉnh trang, cải tạo công trình cũ kỹ. Thành phố nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả hơn từng mét vuông đất ở vùng lõi, thay cho mô hình phát triển dàn trải, thiếu kiểm soát.​

Tuy nhiên, đằng sau những con số di dời hàng trăm nghìn cư dân là bài toán không hề đơn giản về sinh kế, hạ tầng xã hội và dịch vụ đi kèm tại nơi ở mới. Các nghiên cứu, thảo luận về hỗ trợ bồi thường, tái định cư, cũng như đảm bảo người dân không bị thiệt thòi sau khi chuyển chỗ ở đã và đang được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc trong quá trình thực hiện quy hoạch. Thành phố khẳng định mục tiêu không chỉ là “giải phóng mặt bằng” mà còn phải tạo điều kiện để người dân ổn định lâu dài, tiếp cận tốt hơn với việc làm, giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu.​

Trong bức tranh chung đó, các tuyến đường vành đai, đặc biệt là vành đai 1 và vành đai 3, giữ vai trò xương sống của hệ thống hạ tầng giao thông. Những dự án đang triển khai và chuẩn bị triển khai trên các trục này được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới, tái phân bố dòng người, dòng hàng hóa, qua đó tác động trực tiếp tới cách thức tổ chức lại đô thị. Quy hoạch tổng thể lần này vì vậy không chỉ là một văn bản kỹ thuật mà còn là định hướng chính trị – kinh tế quan trọng, định hình diện mạo Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới.