Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Cơ hội và sức ép đổi mới​

Việt Nam – Bộ GD&ĐT đang xây dựng đề án “Tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2027-2030” để trình Thủ tướng, đồng thời rà soát, chuẩn bị các điều kiện triển khai tại địa phương. Lộ trình được xác định theo hướng thí điểm ở những nơi đủ năng lực hạ tầng, sau đó mở rộng dần và tiến tới áp dụng trên toàn quốc với các môn thi trắc nghiệm khi điều kiện cho phép.​

Theo TS Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm Khoa Công nghệ giáo dục, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là bước đi tất yếu trong chuyển đổi số giáo dục, nhưng chỉ có thể thành công nếu được chuẩn bị bài bản, tránh tâm lý nóng vội chạy theo phong trào. Ông cho rằng ưu điểm lớn nhất của hình thức này nằm ở khả năng bảo đảm công bằng và minh bạch trong đánh giá.​

Hệ thống chấm thi tự động giúp loại bỏ tối đa yếu tố chủ quan của người chấm, giảm nguy cơ sai sót và tranh cãi về điểm số so với cách chấm thủ công truyền thống. Trên nền tảng số, dữ liệu bài thi được mã hóa và lưu trữ tập trung, hạn chế nguy cơ lộ đề, can thiệp sửa điểm hay nảy sinh các hành vi tiêu cực trong suốt quy trình tổ chức.​

Cùng với đó, việc thi trên máy tính cho phép tích hợp các công nghệ giám sát hiện đại như nhận diện khuôn mặt, theo dõi hành vi, khóa các ứng dụng khác trên thiết bị, xáo trộn câu hỏi ngẫu nhiên theo từng thí sinh hoặc nhóm thí sinh. Những lớp bảo mật này được kỳ vọng sẽ tăng khả năng phòng chống gian lận, đồng thời nâng chuẩn an toàn cho toàn bộ kỳ thi.​

GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng giáo dục (Bộ GD&ĐT), cho biết Bộ sẽ không áp dụng ồ ạt mà từng bước triển khai, ưu tiên những địa phương đã có hạ tầng công nghệ thông tin tương đối đồng bộ, đội ngũ sẵn sàng vận hành hệ thống. Chỉ khi nền tảng kỹ thuật, nhân lực và quy trình được kiểm chứng qua thực tế, mới mở rộng sang các địa phương còn khó khăn hơn, tránh tạo thêm áp lực cho trường học và học sinh.​

Ở góc độ quản lý, mô hình thi trên máy tính cho phép tự động hóa hầu như toàn bộ các khâu từ đăng ký, xếp phòng, in thẻ dự thi, quản lý ca thi đến chấm điểm và trả kết quả. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, nhân lực, chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản đề – bài làm, mà còn giảm đáng kể những rủi ro phát sinh trong quá trình vận hành thủ công.​

Một lợi thế khác là tính linh hoạt trong tổ chức: với thi trên máy tính, các địa phương có thể chia nhiều đợt, nhiều ca trong năm, thay vì dồn toàn bộ thí sinh vào một vài ngày cao điểm như hiện nay. Khi hệ thống vận hành ổn định, kết quả có thể được công bố trong thời gian rất ngắn sau khi hoàn thành bài thi, giúp học sinh và phụ huynh chủ động hơn trong kế hoạch học tập, ôn tập bổ sung hoặc đăng ký xét tuyển vào các trường đại học, cao đẳng.​

Tuy vậy, phía sau những tiện ích đó là một loạt rào cản không dễ vượt qua. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin còn yếu, số lượng máy tính hạn chế, đường truyền Internet thiếu ổn định, khiến việc tổ chức thi tập trung trên môi trường số tiềm ẩn nhiều rủi ro.​

Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và nhân lực kỹ thuật cũng là bài toán lớn, bởi không chỉ cần biết sử dụng thiết bị mà còn phải thành thạo quy trình vận hành hệ thống, xử lý sự cố, bảo đảm an toàn dữ liệu trong thời gian thực. Nếu không được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, nguy cơ xảy ra trục trặc kỹ thuật, gián đoạn ca thi hoặc sai sót trong quản lý là rất đáng lo ngại.​

Bên cạnh hạ tầng và nhân lực, khung pháp lý, quy chế thi cũng cần được điều chỉnh tương ứng với hình thức thi trên máy tính. Những vấn đề như tiêu chuẩn phòng thi điện tử, trách nhiệm các bên khi xảy ra sự cố, quy định xử lý gian lận trong môi trường thi số, quyền truy cập và khai thác dữ liệu bài thi… đều phải được quy định rõ ràng để tránh khoảng trống pháp lý.​