EU tính áp dụng mô hình sáng kiến Biển Đen cho eo biển Hormuz.​

EU tính mô hình Biển Đen cho Hormuz

Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas cho biết bà đã trao đổi với Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres về ý tưởng xây dựng một cơ chế quốc tế nhằm bảo đảm dòng chảy dầu khí qua eo biển Hormuz, dựa trên kinh nghiệm của Sáng kiến Biển Đen từng được áp dụng để đưa ngũ cốc ra khỏi Ukraine trong thời chiến. Theo bà, đây là một trong những phương án được EU cân nhắc trong bối cảnh rủi ro an ninh trên các tuyến hàng hải chiến lược ngày càng gia tăng.​

Phát biểu trước thềm cuộc họp các ngoại trưởng EU tại Brussels, bà Kallas nêu rõ bà đã nêu với ông Guterres khả năng thiết lập “một sáng kiến tương tự như Sáng kiến Biển Đen” cho khu vực Trung Đông, tập trung vào việc duy trì vận chuyển năng lượng an toàn, không bị gián đoạn bởi căng thẳng quân sự. Bà cảnh báo việc đóng cửa hoặc hạn chế nghiêm trọng hoạt động tại eo biển Hormuz sẽ “thực sự nguy hiểm” cho an ninh năng lượng của khu vực châu Á, nơi phụ thuộc lớn vào nguồn dầu khí đi qua tuyến hàng hải này.​

Theo Cao ủy Kallas, nếu nguồn cung dầu khí bị bóp nghẹt, chi phí sản xuất phân bón sẽ tăng mạnh, kéo theo nguy cơ thiếu hụt trong năm nay. Tác động dây chuyền này có thể khiến nhiều nước phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực vào năm sau, khi sản lượng nông nghiệp giảm do nông dân không đủ khả năng tiếp cận phân bón. Bà nhấn mạnh EU có lợi ích trực tiếp trong việc giữ ổn định các tuyến cung ứng này, không chỉ vì kinh tế mà còn để tránh những cú sốc xã hội và chính trị toàn cầu.​

Eo biển Hormuz hiện là một trong những điểm nóng chiến lược nhạy cảm nhất thế giới, nơi trung chuyển phần đáng kể lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh. Mọi biến động tại đây đều tác động nhanh chóng đến thị trường năng lượng quốc tế, khiến các nước nhập khẩu lớn và các tổ chức quốc tế phải theo dõi sát sao.​

Trong diễn biến liên quan, Bộ Ngoại giao Iran cùng ngày khẳng định eo biển Hormuz chưa bị đóng cửa. Tuy nhiên, Tehran thừa nhận tình hình bất ổn khiến hoạt động giao thông hàng hải ở khu vực này đang diễn ra trong “điều kiện đặc biệt”, dưới sự kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang Iran.​

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết nước này đã tăng cường giám sát mọi tàu thuyền đi qua eo biển nhằm ứng phó với nguy cơ an ninh leo thang. Ông nhấn mạnh những quốc gia không tham gia vào các hành động quân sự chống lại Iran vẫn có thể đưa tàu thuyền qua Hormuz, nhưng phải phối hợp và nhận sự cho phép từ các lực lượng vũ trang Iran.​

Phát biểu của Tehran được xem là thông điệp vừa trấn an, vừa cảnh báo. Iran muốn khẳng định họ không chủ động đóng cửa tuyến hàng hải huyết mạch này, đồng thời gửi đi tín hiệu rằng bất kỳ sức ép quân sự nào nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo đều có thể khiến rủi ro đối với vận tải biển tăng cao.​

Trong bối cảnh đó, ý tưởng về một cơ chế đa phương kiểu “Sáng kiến Biển Đen” được nhiều nhà quan sát đánh giá là nỗ lực tìm kiếm công cụ ngoại giao nhằm giảm thiểu nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng. Nếu được cụ thể hóa, mô hình này sẽ đòi hỏi sự tham gia và cam kết của nhiều bên, từ các nước xuất khẩu dầu khí vùng Vịnh, các nước nhập khẩu lớn, cho tới các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc.​