Biên giới mới của bình đẳng giới trong sân vườn và gara

Úc – Ở nhiều khu phố ngoại ô Australia, hình ảnh người đàn ông cởi trần cắt cỏ, sửa xe dần nhường chỗ cho những phụ nữ mặc quần jean, đeo găng tay, tự tay điều khiển máy cắt cỏ, vặn ốc, thay dầu. Họ không xem đó là cuộc “nổi loạn” mà đơn giản là cách phân chia lại công việc gia đình theo hướng thực tế hơn, công bằng hơn với quỹ thời gian và sức lực của mỗi người.​

Thay đổi lặng lẽ sau cánh cổng nhà

Khảo sát HILDA cho thấy suốt 20 năm qua, thời gian đàn ông Australia dành cho việc nhà hầu như không nhúc nhích, vẫn quanh mức 12,8 giờ mỗi tuần. Ngược lại, phụ nữ làm 18,4 giờ, nhưng khác biệt nằm ở chỗ họ không chỉ nấu ăn, giặt giũ mà còn bước ra sân, ra gara đảm nhận các việc vốn được mặc định là “việc đàn ông”.​

Những việc như cắt cỏ, kiểm tra bảo dưỡng ôtô, sửa chữa đồ đạc từng là biểu tượng của vai trò nam giới trong gia đình. Nay, ngày càng nhiều phụ nữ tự nguyện “nhảy vào”, không phải vì đàn ông biến mất, mà vì cấu trúc lao động và nhịp sống gia đình đã thay đổi sau các cú sốc như đại dịch, làm việc từ xa, chi phí dịch vụ tăng.​

Khi phụ nữ tìm thấy niềm vui trong “việc nặng”

Các chuyên gia tâm lý chỉ ra sự dịch chuyển này gắn với nhu cầu thỏa mãn cá nhân chứ không đơn thuần là khẩu hiệu bình đẳng giới. Những công việc ngoài trời như cắt cỏ, rửa xe mang lại cảm giác hoàn thành rõ ràng: trước – sau khác hẳn, thành quả nhìn thấy ngay, kích hoạt “hiệu ứng hoàn thành” giúp não tiết dopamine, tạo cảm giác phấn chấn.​

Ngược lại, các việc nhà truyền thống như nấu ăn, rửa bát, giặt giũ mang tính lặp lại liên tục, “làm xong rồi lại bày”, rất khó tạo cảm giác kết thúc trọn vẹn nên dễ gây bào mòn tinh thần. Chính vì vậy, với không ít phụ nữ, tiếng máy cắt cỏ ồn ã hay mùi dầu mỡ trong gara lại trở thành khoảng nghỉ tinh thần, nơi họ tạm quên danh sách việc phải làm cho con, cho chồng, cho gia đình.​

Thiên nhiên như một liệu pháp

Làm vườn, chăm cỏ, sơn hàng rào không chỉ là lao động tay chân mà còn là “liệu pháp thiên nhiên” miễn phí. Việc tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, gió, cây cỏ được chứng minh giúp giảm nồng độ cortisol – hormone căng thẳng – đồng thời cải thiện khả năng tập trung và ổn định cảm xúc.​

Thay vì bị giới hạn trong không gian bếp núc, nhiều phụ nữ lựa chọn ra sân như một cách tái cân bằng sức khỏe tinh thần, nhất là khi gánh “tải trọng tinh thần” trong việc chăm sóc gia đình vẫn chủ yếu đổ lên vai họ. Khoảng thời gian cầm máy cắt cỏ, xới đất, rửa xe trở thành một dạng “thiền động”, nơi họ chỉ tập trung vào từng động tác, từng luống cỏ, tạm gác lại những suy nghĩ vụn vặt về hóa đơn, giờ học của con hay bữa tối.​

Từ giải pháp tình thế đến nghề nghiệp

Câu chuyện của Kate ở Melbourne cho thấy ranh giới giữa “việc nhà” và “nghề nghiệp” đôi khi chỉ là bước chân ra khỏi cổng. Ban đầu, việc cắt cỏ chỉ là cách một bà mẹ hai con tiết kiệm chi phí khi chồng mất việc vì đại dịch, nhưng dần trở thành nghề, rồi thành thương hiệu Kate’s Mowing với khách hàng ổn định.​

Lợi thế của phụ nữ trong những công việc này không nằm ở sức khỏe vượt trội, mà ở sự tỉ mỉ và chú ý đến chi tiết: bãi cỏ cắt đều, mép gọn, không để lại vết giày bừa bộn – thứ mà nhiều khách hàng đánh giá rất cao. Đáng chú ý, không ít khách lớn tuổi hoặc sống một mình cảm thấy an tâm hơn khi người bước vào sân nhà họ để làm dịch vụ là phụ nữ, yếu tố niềm tin vì thế trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự.​

Những định kiến chưa dễ biến mất

Dù xu hướng phụ nữ cầm máy cắt cỏ, cầm cờ lê phổ biến hơn, định kiến giới vẫn len lỏi trong cách xã hội nhìn nhận năng lực của họ. Các nữ thợ cảnh quan, thợ sửa chữa cho biết công việc của họ thường bị xem là “làm cho vui”, “phụ giúp”, trong khi cùng công việc đó, đàn ông được mặc định là chuyên nghiệp, chuyên môn cao.​

Sự phân biệt không phải lúc nào cũng thể hiện bằng lời, mà đôi khi là ánh mắt nghi ngại, các câu hỏi kiểm tra kỹ năng nhiều hơn bình thường, hay việc bị trả giá thấp hơn cho cùng khối lượng công việc. Để bám trụ, nhiều phụ nữ vừa phải chứng minh tay nghề, vừa phải kiên trì giải thích rằng không có “việc đàn ông” hay “việc đàn bà”, chỉ có việc cần làm đến nơi đến chốn.​

Soi chiếu vào bức tranh Việt Nam

Nếu đặt xu hướng này cạnh thực trạng ở Việt Nam, có thể thấy khoảng cách khá rõ về cách phân chia việc nhà. Theo các khảo sát được trích dẫn trong bài, phụ nữ Việt làm việc nhà trung bình 20,2 giờ mỗi tuần, gần gấp đôi nam giới (10,7 giờ), và 20% đàn ông không tham gia bất kỳ việc nhà nào.​

Không chỉ chênh lệch về thời gian, sự bất cân xứng còn nằm ở loại việc: phụ nữ vẫn gánh phần lớn việc nhà nội trợ lặp đi lặp lại, trong khi nam giới xuất hiện nhiều hơn ở các việc kỹ thuật, nặng nhọc nhưng có phần “oai” hơn. Bối cảnh này khiến việc phụ nữ Việt cầm máy cắt cỏ, tự sửa xe hay xử lý các việc kỹ thuật vẫn còn là ngoại lệ hơn là xu hướng, dù thế hệ trẻ đã bắt đầu nhìn việc nhà như trách nhiệm chung.​

Từ “giúp vợ” sang “chia việc”

Điểm chung giữa các câu chuyện ở Australia và xu hướng mới ở một bộ phận giới trẻ Việt Nam là sự dịch chuyển trong ngôn ngữ: từ “giúp vợ làm việc nhà” sang “cùng chia việc nhà”. Khi việc nhà được coi là phần tất yếu của vận hành gia đình, không phải “ân huệ” hay “phụ giúp”, không gian để phụ nữ bước vào những công việc kỹ thuật cũng rộng mở hơn.​

Việc phụ nữ chủ động đảm nhận những đầu việc từng được gắn mác “việc đàn ông” không làm phai nhạt vai trò nam giới, mà buộc cả hai giới phải đàm phán lại cấu trúc trách nhiệm trong gia đình. Khi đó, câu chuyện bình đẳng không chỉ nằm ở con số giờ làm việc nhà, mà còn ở quyền lựa chọn và cơ hội được chạm tay vào mọi loại công việc – từ căn bếp đến bãi cỏ, từ máy giặt đến hộp số xe trong gara.​