Người Việt trong “bản đồ” khoa học Australia

Úc – PGS Nguyễn Thành Vinh, giảng viên Đại học New South Wales (UNSW), vừa được nhật báo The Australian vinh danh là nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất Australia trong lĩnh vực Hóa hữu cơ, một hạng mục xếp hạng dựa trên đóng góp học thuật và mức độ tác động trong giới nghiên cứu chuyên ngành.​

Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng đã gửi thư chúc mừng tới PGS Nguyễn Thành Vinh, nhấn mạnh đây không chỉ là thành quả của quá trình lao động khoa học bền bỉ, nghiêm túc mà còn là minh chứng cho năng lực hội nhập và vị thế học thuật ngày càng rõ nét của đội ngũ trí thức Việt Nam ở môi trường quốc tế. Trong bức thư, lãnh đạo Bộ Ngoại giao đánh giá sự ghi nhận từ The Australian góp phần lan tỏa hình ảnh một thế hệ nhà khoa học Việt giàu tâm huyết, có khả năng cạnh tranh và đóng góp vào các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới.​

Ở góc độ đối ngoại, việc một nhà khoa học gốc Việt được xếp hạng dẫn đầu trong lĩnh vực chuyên môn tại Australia được nhìn nhận như một “tài sản mềm” quan trọng, hỗ trợ cho ngoại giao khoa học và ngoại giao nhân dân giữa hai nước. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài cho rằng các trường hợp điển hình như PGS Nguyễn Thành Vinh không chỉ là câu chuyện thành công cá nhân, mà còn là điểm tựa niềm tin cho cộng đồng trí thức Việt Nam đang làm việc ở nhiều nền khoa học phát triển.​

Trong bối cảnh đó, lời mời của Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng dành cho PGS Nguyễn Thành Vinh và gia đình tham dự chương trình Xuân Quê hương 2026 cho thấy nỗ lực kết nối dài hạn với đội ngũ trí thức kiều bào. Chương trình năm nay mang chủ đề “Khát vọng Việt Nam: Hòa bình, Thịnh vượng”, dự kiến diễn ra ngày 8/2 (21 tháng Chạp năm Ất Tỵ), được thiết kế như một diễn đàn gặp gỡ, nơi các chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học Việt ở nước ngoài có thể chia sẻ tầm nhìn, đề xuất sáng kiến đóng góp cho phát triển trong nước.​

Hành trình khoa học của PGS Nguyễn Thành Vinh cũng phản ánh rõ nét con đường hội nhập tri thức của một thế hệ Việt Nam trưởng thành từ các sân chơi trí tuệ đầu những năm 2000. Anh từng được biết đến là Á quân chương trình Đường lên đỉnh Olympia mùa đầu tiên (năm 2000), đồng thời giành huy chương bạc Olympic Hóa học quốc tế, trước khi sang Australia học ngành Hóa công nghiệp tại Đại học New South Wales từ năm 2001 và bảo vệ luận án tiến sĩ Hóa hữu cơ tại Đại học Quốc gia Australia.​

Năm 2013, PGS Nguyễn Thành Vinh bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu độc lập tại Đại học Curtin (Perth), một bước ngoặt quan trọng bởi đây là giai đoạn nhà khoa học phải xây dựng nhóm nghiên cứu, tìm kiếm tài trợ và khẳng định dấu ấn riêng trong cộng đồng học thuật. Đến năm 2015, anh trở lại UNSW trong vai trò giảng viên kiêm nhà nghiên cứu; chỉ ba năm sau được bổ nhiệm làm giảng viên cao cấp (senior lecturer) và năm 2021 được phong hàm Phó Giáo sư, cho thấy tốc độ thăng tiến nhanh trong môi trường cạnh tranh cao của đại học nghiên cứu tại Australia.​

Việc The Australian xếp PGS Nguyễn Thành Vinh vào nhóm nhà nghiên cứu có ảnh hưởng nhất ở lĩnh vực Hóa hữu cơ phản ánh vị thế của các công trình đến từ nhóm nghiên cứu do anh dẫn dắt tại UNSW. Trong bối cảnh khoa học hóa học hữu cơ ngày càng gắn với công nghệ vật liệu, dược phẩm và năng lượng, sự hiện diện nổi bật của một nhà khoa học gốc Việt trong bảng xếp hạng quốc gia cho thấy tiếng nói chuyên môn của người Việt đã vươn tới những lĩnh vực cốt lõi của khoa học ứng dụng hiện đại.​

Từ câu chuyện cá nhân, có thể nhìn thấy xu hướng rộng hơn: thế hệ trí thức Việt Nam trưởng thành sau những sân chơi tri thức như Olympia, các kỳ Olympic quốc tế đang dần giữ vai trò nòng cốt trong nhiều nhóm nghiên cứu ở nước ngoài. Họ trở thành cầu nối tri thức hai chiều: vừa đưa hình ảnh khoa học Việt Nam ra thế giới, vừa góp phần đưa chuẩn mực nghiên cứu quốc tế, mạng lưới hợp tác và cơ hội học tập trở lại phục vụ cộng đồng trong nước.​

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng, những tấm gương như PGS Nguyễn Thành Vinh có ý nghĩa đặc biệt với lớp trẻ yêu khoa học. Đó không chỉ là hình ảnh một nhà nghiên cứu thành danh ở nước ngoài, mà còn là minh chứng rằng với nền tảng học vấn vững chắc, tinh thần bền bỉ và sự lựa chọn đúng đắn về hướng đi, các tài năng Việt hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng trong các hệ sinh thái nghiên cứu khắt khe bậc nhất thế giới.​