Quốc hội Australia chia rẽ sâu sắc về luật kiểm soát súng và chống thù hận.​

Úc – Quốc hội Liên bang Australia chuẩn bị bước vào một kỳ họp ngắn nhưng được dự báo căng thẳng trong hai ngày 19-20/1, với trọng tâm là dự luật khẩn cấp nhằm siết kiểm soát súng và tăng chế tài đối với hành vi kích động thù hận sau vụ tấn công gây chấn động tại bãi biển Bondi ở Sydney. Tuy nhiên, thay vì tạo được sự đồng thuận chính trị trong bối cảnh xã hội còn chưa hết bàng hoàng, dự luật đang trở thành tâm điểm đối đầu mới giữa chính quyền Công đảng của Thủ tướng Anthony Albanese và Liên đảng đối lập.​

Theo kế hoạch, văn bản dài hơn 500 trang này sẽ đặt nền tảng cho một chương trình kiểm soát súng thống nhất trên toàn quốc, đồng thời sửa đổi và bổ sung các quy định hình sự liên quan đến tội ác thù hận, nhất là trên cơ sở sắc tộc và tôn giáo. Chính phủ tuyên bố đây là bước đi cần thiết để bịt các “khoảng trống pháp lý” bị phơi bày sau vụ tấn công tại Bondi, qua đó tăng khả năng ngăn chặn sớm các đối tượng cực đoan trước khi xảy ra bạo lực. Song những tranh cãi xung quanh định nghĩa mối đe dọa và cách thức gọi tên các nhóm cực đoan đang khiến dự luật này bị kéo vào cuộc đấu chính trị công khai.​

Ở phía đối lập, Phó lãnh đạo Liên đảng, bà Sussan Ley, lựa chọn cách tiếp cận đối đầu cứng rắn, khi tuyên bố các cải cách do chính quyền Công đảng đề xuất là “không thể chấp nhận được” và phát tín hiệu đảng Tự do sẽ không ủng hộ dự luật. Bà nhấn mạnh thực tế văn bản dài hàng trăm trang nhưng lại không đề cập trực tiếp tới cụm từ “Hồi giáo cực đoan”, từ đó cáo buộc Thủ tướng Albanese né tránh vấn đề cốt lõi về an ninh. Theo bà Ley, nếu nhà lãnh đạo chính phủ không “gọi đúng tên vấn đề”, bộ khung pháp lý mới sẽ khó thuyết phục được cử tri rằng chính quyền thực sự đủ quyết tâm đối phó các nguy cơ khủng bố.​

Đáng chú ý, sự hoài nghi với dự luật không chỉ dừng ở một vài cá nhân mà đang trở thành quan điểm chủ đạo trong nội bộ đảng Tự do. Những nghị sỹ có tiếng nói trong đảng, như Angus Taylor, Anne Ruston hay Paul Scarr, được cho là cùng chia sẻ lập luận rằng văn bản hiện nay “không đủ mạnh” để răn đe các nhóm cực đoan, đồng thời không xử lý thỏa đáng vấn nạn bài Do Thái – một chủ đề nhạy cảm trong bối cảnh các cộng đồng tôn giáo tại Australia ngày càng lo ngại trước làn sóng thù hận trên không gian mạng và ngoài đời thực. Bên cạnh đó, phía đảng Quốc gia – đối tác truyền thống của đảng Tự do trong Liên đảng – cũng phát đi thông điệp cứng rắn khi nghị sỹ Michael McCormack cho biết đảng này nhiều khả năng sẽ bỏ phiếu phản đối.​

Ông McCormack cho rằng tiến trình soạn thảo và trình dự luật lên Quốc hội diễn ra “quá vội vã”, khi nhiều khuyến nghị chuyên môn về cách đối phó chủ nghĩa bài Do Thái và chủ nghĩa cực đoan chưa được xem xét đến nơi đến chốn. Từ góc nhìn của phe phản đối, sự vội vàng về thời gian có thể khiến những quy định mới mang tính biểu tượng nhiều hơn là tạo ra thay đổi thực chất trong công tác thực thi pháp luật. Điều này phản ánh một lo ngại rộng hơn: chính trị gia dễ bị cám dỗ thông qua các đạo luật “mạnh tay” sau một thảm kịch, nhưng lại thiếu đầu tư cho các biện pháp dài hạn như phòng ngừa cực đoan hóa, giáo dục cộng đồng và hỗ trợ nạn nhân.​

Ở chiều ngược lại, Thủ tướng Anthony Albanese bác bỏ hoàn toàn cáo buộc cho rằng chính phủ đang “thúc ép” Quốc hội thông qua một văn bản chưa chín muồi. Ông nhấn mạnh chính Liên đảng đối lập từng nhiều lần yêu cầu triệu tập Quốc hội sớm, hối thúc thông qua một khuôn khổ pháp lý “mạnh hơn” để tránh lặp lại kịch bản Bondi. Từ quan điểm của nhà lãnh đạo Công đảng, việc đối lập quay lưng với dự luật ở giai đoạn nước rút là một bước ngoặt bất ngờ, mang màu sắc toan tính chính trị không kém gì tranh luận kỹ thuật về các điều khoản luật.​

Thủ tướng cũng phản đối đề xuất tạm hoãn xem xét luật cho đến khi ủy ban điều tra về nạn bài Do Thái công bố đầy đủ kết luận. Ông cho rằng việc chờ đợi toàn bộ kết quả điều tra mới hành động sẽ khiến khoảng trống pháp lý hiện tại tiếp tục kéo dài, trong khi các nguy cơ bạo lực mang động cơ thù hận không đứng yên. Lập luận này phản ánh sự giằng co quen thuộc trong quá trình xây dựng chính sách: hoặc ưu tiên hành động nhanh để thể hiện trách nhiệm trước công chúng, hoặc chấp nhận trì hoãn để có thêm bằng chứng và đồng thuận xã hội.​

Đằng sau tranh cãi về câu chữ và kỹ thuật lập pháp, cuộc đối đầu lần này phơi bày thách thức kép mà Australia đang đối mặt: vừa phải giữ vững hình ảnh một xã hội đa văn hóa cởi mở, vừa phải trấn áp quyết liệt các trào lưu cực đoan dựa trên tôn giáo hay sắc tộc. Từ câu chuyện có hay không cụm từ “Hồi giáo cực đoan” trong văn bản, nỗi lo về việc vô hình trung kỳ thị cộng đồng Hồi giáo hiền hòa được đặt lên bàn cân cùng yêu cầu an ninh. Nếu luật nghiêng quá nhiều về hướng “điểm mặt chỉ tên”, nguy cơ làm sâu thêm chia rẽ xã hội là rõ ràng; nhưng nếu quá dè dặt về ngôn từ, cũng có thể làm giảm niềm tin rằng nhà nước đủ cứng rắn với những kẻ lợi dụng tôn giáo để kích động bạo lực.​

Một yếu tố khác cũng đang định hình cuộc tranh luận là ký ức tập thể của người dân Australia về các vụ bạo lực từng dẫn đến những lần siết kiểm soát súng mạnh mẽ trong quá khứ. Sau thảm sát Port Arthur năm 1996, Australia từng trở thành một trong những ví dụ điển hình về cải cách súng đạn quyết liệt, với chương trình thu hồi súng quy mô lớn và hệ thống cấp phép khắt khe hơn. Lần này, xã hội lại đứng trước câu hỏi tương tự: liệu các công cụ hiện có đã đủ để ngăn chặn bạo lực, hay cần sẵn sàng chấp nhận thêm các hạn chế mới đối với quyền sở hữu súng và quyền tự do ngôn luận trong không gian công cộng.​

Với hai ngày họp Quốc hội ngắn ngủi nhưng áp lực lớn, tương lai của dự luật kiểm soát súng và chống thù hận sẽ phụ thuộc không chỉ vào tương quan ghế giữa chính phủ và đối lập, mà còn vào khả năng hai bên chấp nhận điều chỉnh quan điểm để tìm điểm chung tối thiểu. Các nhóm cộng đồng Do Thái, Hồi giáo và nhiều tổ chức dân sự theo dõi sát sao từng diễn biến, bởi khung pháp lý mới sẽ tác động trực tiếp tới cảm giác an toàn, quyền tự do tôn giáo và mức độ tin tưởng vào nhà nước. Nếu không vượt qua được vòng tranh luận này, Quốc hội Australia có nguy cơ gửi đi một tín hiệu trái ngược với kỳ vọng của cử tri: trong khi xã hội đòi hỏi hành động dứt khoát trước bạo lực, các lực lượng chính trị lại bị cuốn vào cuộc đấu khẩu quanh câu chữ, định nghĩa và tính toán lợi ích trước mắt.