Bến “Đồng Xuân”: dấu ấn Việt Nam trên bản đồ Berlin

Quyết định đổi tên bến tàu điện trước Trung tâm Thương mại Đồng Xuân thành “Đồng Xuân” từ ngày 8/1 không chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật của ngành giao thông công cộng Berlin mà là một bước ngoặt mang tính biểu tượng đối với cộng đồng người Việt tại Đức.​

Từ khu chợ của người nhập cư đến điểm mốc đô thị

Từng được biết đến như một khu chợ sầm uất của người Việt và cộng đồng Á châu ở thủ đô nước Đức, Trung tâm Thương mại Đồng Xuân nhiều năm qua đã trở thành không gian giao lưu kinh tế, văn hóa và xã hội giữa người Việt với cư dân sở tại. Khi chính quyền thành phố Berlin và quận Lichtenberg chính thức chấp thuận để tên “Đồng Xuân” xuất hiện trên hệ thống chỉ dẫn tuyến đường, điểm dừng và bản đồ lộ trình tàu điện, nơi này bước từ “toạ độ cộng đồng” lên vị thế một địa danh chính thức trên bản đồ đô thị.​

Đằng sau một cái tên là cả quá trình hội nhập

Khác với ấn tượng nhiều người vẫn có về những cộng đồng nhập cư co cụm và tách biệt, bến “Đồng Xuân” phản chiếu một hành trình hội nhập bền bỉ, có tổ chức và biết cách đối thoại với chính quyền sở tại. Việc đổi tên bến tàu chỉ có được sau quá trình vận động lâu dài, kiên trì của Đại sứ quán Việt Nam tại Đức và cộng đồng người Việt ở Berlin với chính quyền quận Lichtenberg, cho thấy cộng đồng này không chờ đợi sự ghi nhận mà chủ động đề xuất và tham gia định hình không gian sống chung.​

Trong bối cảnh ngành giao thông công cộng Berlin có quy định hạn chế việc đặt tên bến theo yếu tố mang tính thương mại, việc một bến tàu mang tên gắn với Trung tâm Thương mại Đồng Xuân trở thành trường hợp ngoại lệ cho thấy nhà chức trách nhìn thấy ở đây không chỉ là hoạt động kinh doanh mà là một thiết chế văn hóa – cộng đồng. Sự “phá lệ” này vì thế có thể được hiểu như một thông điệp chính trị mềm: thành phố sẵn sàng điều chỉnh chuẩn mực khi một cộng đồng thiểu số chứng minh được giá trị đóng góp của mình vào đời sống kinh tế – xã hội chung.​​

Dấu ấn doanh nhân Việt trong câu chuyện đô thị

Ít khi một doanh nhân gốc Việt được gắn tên mình vào một câu chuyện quy hoạch đô thị của một thủ đô châu Âu như trường hợp ông Nguyễn Văn Hiền, người sở hữu Trung tâm Thương mại Đồng Xuân. Trung tâm do ông xây dựng và phát triển không chỉ là nơi kinh doanh mà còn là điểm tụ họp, là “địa chỉ văn hóa” quen thuộc của cộng đồng người Việt và cộng đồng Á châu tại Berlin, từ đó tạo ra một cấu trúc xã hội đủ sức tác động ngược trở lại chính sách đô thị.​

Việc bến tàu lấy tên gắn với trung tâm này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của thế hệ doanh nhân Việt kiều trong việc định hình hình ảnh người Việt ở nước ngoài: không chỉ là lao động, tiểu thương, mà là những chủ thể có năng lực tổ chức, đầu tư và kiến tạo những không gian kinh tế – văn hóa có tầm ảnh hưởng. Qua đó, câu chuyện một bến tàu trở thành điểm nhấn cho thấy sức nặng của kinh tế cộng đồng khi được vận hành bài bản, minh bạch và gắn với lợi ích chung của địa phương.​

Từ một điểm dừng tàu, nâng tầm “thương hiệu Việt”

Khi tên “Đồng Xuân” xuất hiện đều đặn trên bảng điện tử trong toa tàu, trên ứng dụng tìm đường của hàng triệu người dân Berlin và du khách, hình ảnh Việt Nam theo nghĩa rộng được “nhắc lại” mỗi ngày một cách tự nhiên. Đó là một hình thức quảng bá mềm về sự hiện diện của người Việt, khác hẳn với những chiến dịch truyền thông ngắn hạn, bởi nó gắn với thói quen di chuyển hàng ngày của người dân.​

Góc nhìn hội nhập: từ Berlin đến các đô thị khác

Câu chuyện bến tàu “Đồng Xuân” không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng người Việt ở Berlin mà còn là một ví dụ sinh động cho các cộng đồng kiều bào tại những quốc gia khác đang tìm kiếm cách thức hội nhập sâu hơn. Thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động văn hóa cộng đồng, các thiết chế do người Việt xây dựng – từ trung tâm thương mại, nhà hàng, trường học đến tổ chức xã hội – nếu được tổ chức tốt, có đóng góp rõ ràng cho địa phương, hoàn toàn có thể trở thành những đối tác được chính quyền sở tại chủ động ghi nhận.​

Ở cấp độ quan hệ song phương, quyết định đổi tên bến tàu cũng là một lát cắt nhỏ nhưng giàu ý nghĩa trong bức tranh 50 năm quan hệ Việt Nam – Đức đang được làm sâu sắc trên nhiều lĩnh vực. Nếu các hiệp định kinh tế, thương mại, đầu tư là “xương sống”, thì những điểm nhấn như bến “Đồng Xuân” chính là “gương mặt” thân thiện, gần gũi, giúp người dân hai nước cảm nhận sự hiện diện của nhau trong đời sống hàng ngày.​

Một biểu tượng mới của cộng đồng người Việt

Kể từ khi tên bến “Đồng Xuân” chính thức được đưa vào hệ thống chỉ dẫn đường và điểm dừng tàu điện, mỗi chuyến tàu dừng lại trước Trung tâm Thương mại Đồng Xuân là một lần câu chuyện hội nhập của người Việt tại Đức được nhắc lại, dù thầm lặng hay rõ ràng trong ý thức của hành khách. Đây là một biểu tượng mới, nơi một quyết định quản lý đô thị gặp gỡ khát vọng khẳng định mình của cộng đồng di cư, và cùng nhau tạo dựng một lớp ý nghĩa mới cho bản đồ Berlin đương đại.