Tìm hiểu về Hanukkah: Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ hội Ánh sáng Do Thái

Hanukkah, hay còn được gọi là Lễ hội Ánh sáng, là một trong những dịp lễ quan trọng và được biết đến rộng rãi nhất trong văn hóa Do Thái. Kéo dài trong tám ngày tám đêm, lễ hội này không chỉ là dịp để sum họp gia đình mà còn mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, tượng trưng cho chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối và tinh thần đấu tranh vì tự do tín ngưỡng.

Nguồn gốc lịch sử của Hanukkah bắt nguồn từ thế kỷ thứ hai trước Công nguyên, trong bối cảnh Jerusalem nằm dưới sự cai trị của Đế chế Seleucid. Vua Antiochus IV Epiphanes khi đó đã ban hành lệnh cấm thực hành đạo Do Thái và báng bổ Ngôi đền thứ hai tại Jerusalem bằng cách dựng tượng thần Hy Lạp bên trong. Một nhóm chiến binh Do Thái, được gọi là Maccabees, đã đứng lên khởi nghĩa chống lại quân đội Seleucid hùng mạnh và giành lại quyền kiểm soát thành phố cũng như ngôi đền thiêng.

Theo truyền thuyết, khi những người Maccabees tiến hành nghi lễ thanh tẩy và dâng lại ngôi đền (từ “Hanukkah” trong tiếng Hebrew có nghĩa là “dâng tặng”), họ phát hiện chỉ còn lại một bình dầu thánh nhỏ đủ để thắp sáng ngọn đèn vĩnh cửu trong một ngày. Tuy nhiên, một phép màu đã xảy ra khi ngọn đèn đó cháy liên tục trong suốt tám ngày đêm, đủ thời gian để chế biến mẻ dầu mới. Sự kiện này chính là nền tảng cho việc lễ hội kéo dài tám ngày.

Nghi thức trung tâm của lễ hội là việc thắp nến trên giá đèn chín nhánh đặc biệt, được gọi là Hanukkiah. Mỗi đêm, một ngọn nến mới sẽ được thắp lên cùng với những lời cầu nguyện và bài hát truyền thống, cho đến khi tất cả các ngọn nến đều rực sáng vào đêm cuối cùng. Nhánh thứ chín của đèn được gọi là shamash, dùng để giữ ngọn nến mồi thắp cho các ngọn còn lại. Các gia đình thường đặt Hanukkiah bên cửa sổ hoặc cửa ra vào để công khai phép màu và chia sẻ ánh sáng với cộng đồng.

Thời gian tổ chức Hanukkah thay đổi theo từng năm trên dương lịch vì dựa vào lịch Do Thái, bắt đầu từ ngày 25 tháng Kislev. Ngày này thường rơi vào khoảng cuối tháng 11 đến cuối tháng 12. Mặc dù thường diễn ra gần dịp Giáng sinh và đôi khi được gọi nhầm là Giáng sinh của người Do Thái, nhưng về mặt tôn giáo và lịch sử, hai ngày lễ này hoàn toàn khác biệt.

Ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong dịp lễ để gợi nhớ đến phép màu về dầu. Các món ăn chiên rán ngập dầu như bánh khoai tây chiên (latkes) và bánh rán nhân mứt (sufganiyot) là những món truyền thống không thể thiếu trên bàn tiệc. Ngoài ra, trẻ em thường chơi một trò chơi với con quay bốn mặt gọi là dreidel, và theo truyền thống, mọi người thường tặng nhau những đồng tiền sô-cô-la hoặc tiền xu thật (gelt). Ngày nay, dưới ảnh hưởng của văn hóa hiện đại, việc tặng quà cũng trở nên phổ biến hơn trong các gia đình Do Thái vào dịp này.