Nguy cơ “khủng bố ngẫu nhiên” từ mạng xã hội Châu Âu: Thuật toán có thể gây chết người​

Châu Âu – Một hình thức cực đoan mới đang khiến giới chính trị và cơ quan an ninh châu Âu lo ngại: “khủng bố ngẫu nhiên”, trong đó những cá nhân dễ bị tổn thương bị kích động thông qua nội dung cực đoan trên mạng xã hội để tự mình thực hiện các hành vi bạo lực. Thay vì tổ chức, lên kế hoạch và chỉ huy trực tiếp, những kẻ cổ xúy chỉ cần gieo rắc thù hận, bạo lực và tư tưởng cực đoan qua thuật toán, rồi chờ các “con sói đơn độc” hành động.​

Theo nữ nghị sĩ Alexandra Geese, thành viên nhóm Liên minh Xanh/Liên minh Tự do châu Âu tại Nghị viện châu Âu, các nền tảng lớn như X (trước đây là Twitter) đang đóng vai trò đáng báo động trong quá trình cực đoan hóa này. Bà cho rằng thuật toán của X ưu tiên và khuếch đại nội dung bạo lực, cực hữu, thân Putin, đồng thời làm suy yếu tầm phủ sóng của các lực lượng tiến bộ và dân chủ, biến nền tảng thành một công cụ quyền lực chính trị và tạo môi trường cho “một hình thức khủng bố mới”. Những nội dung hướng dẫn, cổ vũ bạo lực được phân phối có chủ đích tới những người vốn đã bất mãn, dễ tổn thương, khiến họ trở thành đối tượng dễ bị kích động nhất.​

Geese cảnh báo rằng không thể coi nhẹ tác động của các chiến dịch kích động trên mạng trong bối cảnh chính trị hiện nay, đặc biệt là trước các cuộc bầu cử. Bà dẫn ví dụ việc số vụ tấn công bằng dao gia tăng trong những tháng trước cuộc bầu cử liên bang tháng 2 năm 2025 ở Đức và cho rằng đây khó có thể chỉ là trùng hợp. Theo lập luận của bà, các cá nhân thực hiện hành vi bạo lực có thể không nhận lệnh trực tiếp từ ai nhưng đã bị “lập trình” qua một dòng chảy nội dung cực đoan liên tục, được thuật toán ưu tiên hiển thị.​

Tuy vậy, cơ quan Cảnh sát Hình sự Liên bang Đức (BKA) hiện chưa sử dụng riêng khái niệm “khủng bố ngẫu nhiên” trong hệ thống phân loại, mà xem nó nằm trong các lĩnh vực cực đoan cánh hữu, cánh tả, cực đoan nước ngoài hoặc Hồi giáo cực đoan. Một người phát ngôn BKA khẳng định các cơ chế đằng sau hiện tượng này đã được nhận diện: những lời kêu gọi bạo lực trên internet là hành vi phạm pháp, được theo dõi và ghi nhận, trong đó có hàng nghìn tội phạm mang động cơ chính trị sử dụng internet và mạng xã hội được thống kê chỉ trong một năm. Tuy nhiên, chính phủ Đức từng nhấn mạnh rằng quy mọi hành vi bạo lực chủ yếu cho ảnh hưởng từ thù hận trên mạng là cách nhìn quá đơn giản, vì đời sống và động cơ của phần lớn thủ phạm thường phức tạp hơn nhiều.​

Điểm đáng lo ngại, theo Geese, là những kẻ chủ mưu thực sự đứng sau quá trình kích động này thường ẩn mình rất kỹ. Không có tổ chức kiểu cũ với cơ cấu chỉ huy rõ ràng, mà là những mạng lưới tuyên truyền, tài khoản ẩn danh, chiến dịch đồng loạt đẩy nội dung, khiến việc xác định danh tính và truy cứu trách nhiệm gần như bất khả thi. Chính sự mờ nhòe này khiến “khủng bố ngẫu nhiên” trở thành một công cụ tâm lý nguy hiểm, vừa khó truy vết vừa gieo rắc nỗi sợ thường trực trong xã hội.​

Trước thực trạng đó, nữ nghị sĩ thuộc Đảng Xanh kêu gọi các cơ quan an ninh và thể chế châu Âu phải hành động quyết liệt hơn. Bà đề nghị các cơ quan như BKA nghiên cứu sâu hơn hiện tượng “khủng bố ngẫu nhiên” và các cơ chế kích động trên mạng, đồng thời yêu cầu Ủy ban châu Âu bắt buộc các nền tảng số đánh giá nghiêm túc rủi ro hệ thống do thuật toán của họ gây ra. Theo bà, công cụ đề xuất nội dung không chỉ định hình dư luận và kết quả bầu cử, mà trong trường hợp xấu nhất còn có thể cướp đi sinh mạng con người.​

Từ góc độ chính sách, Geese cho rằng những khung pháp lý mới của EU như Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) và Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) cần được thực thi nghiêm ngặt, đặc biệt với các nền tảng Mỹ có sức ảnh hưởng lớn. Bà chỉ ra việc X vừa phải nhận án phạt đầu tiên theo DSA vào ngày 5 tháng 12 như một tín hiệu cho thấy châu Âu bắt đầu sử dụng các công cụ pháp lý của mình, dù đây mới chỉ là bước đi mở màn. Theo nữ nghị sĩ, bất kỳ sự nhượng bộ nào trong việc áp dụng DSA và DMA đều đồng nghĩa với việc chấp nhận suy yếu chủ quyền dân chủ của châu Âu trước quyền lực của các tập đoàn công nghệ.​

Đến thời điểm bài viết gốc được đăng tải, nền tảng X chưa phản hồi trước các cáo buộc rằng thuật toán của mình làm trầm trọng thêm nguy cơ cực đoan hóa và khủng bố ngẫu nhiên. Trong khi đó, tranh luận về giới hạn tự do ngôn luận, trách nhiệm kiểm duyệt nội dung và quyền lực của thuật toán tiếp tục chia rẽ dư luận châu Âu. Giữa hai làn ranh này, câu hỏi về việc bảo vệ đồng thời an ninh, dân chủ và tự do biểu đạt vẫn là thách thức lớn đối với các nhà lập pháp và nền tảng số trong những năm tới.